Pistlar
Heimsósómaræður um velsældarþjóðfélag
Við búum í góðu þjóðfélagi. Velmegun er með því mesta sem þekkist í heiminum. Atvinnuleysi er lítið; það skortir raunar hvarvetna fólk til starfa. Við sjáum fram á gríðarlegan hagvöxt í fyrirsjáanlegri framtíð; helst að hagspekingar óttist að þessi mikli vöxtur verði okkur efnahagslegt fótakefli. Við höfum stóraukið fjárframlög til velferðarmála, heilbrigðismála jafnt og tryggingarbóta. Menntakerfi okkar er í gríðarlegri sókn og við sem forðum veittum litllu fé til vísinda og þróunarverkefna erum nú í fremstu röð. Innviðir þjóðfélagsins á samgöngusviðum hafa tekið stakkaskiptum. Og nú þegar við höfum minnst 100 ára afmælis heimastjórnar, getum við litið stolt um öxl. Hið skínandi fátæka þjóðfélag sem var að feta sín fyrstu spor á braut 20. aldarinnar er í fremstu röð í heiminunm í dag. Nánast sama á hvaða mælikvarða er mælt.
Vitaskuld eru ýmis mál óleyst. Þannig verður það alltaf. En þegar við hlustum á þjóðfélagsumræðuna mætti stundum ætla að allt væri að fara veg allrar veraldar. Fullyrðingar í hástigi og heimsósómaræðurnar sem yfir okkur dynja frá stjórnarandstöðunni, þrýstihópunum, þjóðfélagsrýnunum og spjallþáttaspekingunum, lýsa þjóðfélagi sem enga samleið á með því velsældarsamfélagi sem hér er þó þrátt fyrir allt. Væri nú ekki ráð að menn reyndu aðeins að hemja sig; horfa á þjóðfélag okkar í öðru samhengi.
Gott að búa í slíku þjóðfélagi
Tökum eitt lítið dæmi. Ekki endilega það besta, en dæmi sem er í fersku minni af því að það er svo nýskeð. Dæmið af umræðunni um Mannréttindaskrifstofuna og fjárlagagerðina.
Það vakti furðu margra hvernig haldið var á málum af hálfu þeirra sem gagnrýndu fyrirkomulag fjárveitinga til mannréttindamála í fjárlögunum. Látum vera að menn greini á um slíkt. Og höfum kjarna málsins á hreinu. Ríkisstjórnin ákvað að eðlilegt væri að fjárveitingar til svo kallaðrar Mannréttindaskrifstofu væru ekki sérmerktar heldur gengju til ósundurliðaðrar fjárveitingar sem kallaðist mannréttindi í fjárlögunum. Það var nú alltof sumt. Vissulega mátti deila um það, þó ríkisstjórnin færði fyrir því mjög sterk og sannfærandi rök.
En gáum að því hvernig gagnrýnendur nálguðust málið. Það var með gríðarlegu offorsi. Stóryrðin sem fylgdu voru svo víðs fjarri tilefninu. Úr ræðustóli Alþingis var látið í veðri vaka að hér væru hrein grundvallarmannréttindi í húfi og þar fram eftir götunum. Þetta var vitaskuld alveg fráleitt. Fyrirkomulag á nokkurra milljóna fjárveitingum er ekki spurning um slík grundvallaratriði.
Þessi málflutningur er hins vegar enn eitt dæmið um undarlega kastþröng umræðunnar. Þegar menn reyna að blása upp einstök mál í fátækt sinni og gera að stórmálum. Þetta var orðið að einu helsta máli fjárlagagerðarinnar, sem er þó upp á 300 milljarða. Mannréttindin í landinu voru talin standa og falla með því !
Það er örugglega rétt sem heyrðist sagt í þessari umræðu: Það hlýtur að vera gott að búa í þjóðfélagi þar sem slíkt mál er gert að aðalatriði þjóðfélagsumræðunnar.
Viðfangsefni fremur en vandamál
Fyrrgreint dæmi er fyrst og fremst tekið í þessu samhengi til þess að varpa ljósi á stöðu pólitískrar orðræðu. Og af slíkum dæmum er nóg ef farið er yfir þjóðfélagsumræðuna. Þau vandamál sem við mögnum upp í dægurþrasinu, eru svo agnarsmá í samhengi við það sem flest önnur þjóðfélög glíma við, að það stendur varla undir nafni.
Okkar vandamál eru einfaldlega viðfangsefni í samanburði við það sem við sjáum úti í hinum stóra heimi víða. Og þurfum við þó ekki að leita til hinna snauðari landa í samanburðinum.
Deiluefnunum fækkar
Sem betur fer eru nefnilega deiluefnin færri og smærri en áður. Það er sátt um svo marga hluti í þjóðfélagi okkar þar sem ágreiningur var áður. Lærðir menn sögðu að þjóðfélagsumræðurnar hefðu á lyðveldistímanum lengst af snúist um tvo ása, varnarmál og afstöðuna til markaðsbúskapar. Hvorugt er í raun sérstakt ágreiningsefni í dag, með undantekningum þó.
Markaðskerfið er viðtekin stefna stjórnmálaflokkanna; kannski helst að Vinstri grænir viðri efasemdir um það af einhverri skyldurækni. Um varnarmálin gilda sömu meginlínur. Ríkisstjórnin mátti fremur þola kárínur fyrir það að standa ekki nægilega kröftuglega í ístaðinu vegna varnarliðsins, en að gamla krafan um Ísland úr NATÓ og herinn burt heyrðist. Enn voru það helst Vinstri grænir sem reistu þann gamla, lúna og rauða fána.
Við höfum skapað gott þjóðfélag
Sennilega er þetta ein ástæða þess að menn nota stóryrði þegar þeir færa fram gagnrýni sína. Jafnvel í hinum smæstu málum. Þannig er hægt að magna upp ágreining þar sem átyllan er kannski ekki svo voðalega stór eða góð til að standa á til frambúðar.
En svo skulum við gá að einu. Einn góðan veðurdag, hætta stóryrðin að bíta. Kannski að þá skapist aukin eftirspurn eftir málefnalegri umræðu, þar sem viðfangsefnin eru sett í stærra samhengi og við áttum okkur betur á því góða þjóðfélagi sem fyrirrennarar okkar lögðu grunninn að við erfiðar aðstæður og fólu okkur að vinna úr. Og því er ekki að neita að með samvinnu kynslóðanna höfum við skapað gott þjóðfélag sem stenst yfirleitt allan alþjóðlegan samanburð. Við getum sem þjóð verið stolt af því.
