Nú er komið að bönkunum
Vextir hér á landi eru of háir. Lækkun stýrivaxta Seðlabankans hófst of seint og var tekin í of smáum skrefum. Engu að síður hefur verið um að ræða all kröftugt vaxtalækkunarferli, sem staðið hefur fram á þennan dag án hléa. Viðskiptabankarnir hafa fylgt að einhverju leyti í kjölfarið, en engan veginn nóg. Nú er komið að þeim. Bankarnir eiga að lækka vextina einhliða. Fyrir því eru efnahagslegar forsendur, þær forsendur liggja líka í lækkun stýrivaxta Seðlabankans, minni bindiskyldu bankans og loks gefur glimrandi afkoma viðskiptabankanna tvímælalaust tilefni til einhliða vaxtalækkunar af þeirra hálfu.
Seðlabankanum ekki fylgt eftir.
Neytendasamtökin sýndu fram á það um daginn að bankarnir hefðu ekki fylgt eftir því vaxtalækkunarferli sem Seðlabankinn mótaði. Í skjóli hárra stýrivaxta Seðlabankans héldu bankarnir uppi háu vaxtastigi í landinu sem þrengdi bæði að atvinnulífi og almenningi. Þess var að vænta að bankarnir myndu fylgja algjörlega eftir þegar Seðlabankinn lækkaði sitt vaxtastig og gaf lánastofnunum allt færi á því að gera slíkt hið sama. Það voru því mikil vonbrigði að vaxtalækkanir til almennings og atvinnulífs skyldu að minnsta kosti ekki vera í sama mæli.
Vonandi mun einkavæðing bankakerfisins og yfirvofandi aukin samkeppni af þeim sökum knýja bankana til þess að hverfa úr skjóli of hárra vaxta og sjá til þess að lækkun bankavaxta sé að minnsta kosti í samræmi við lækkun stýrivaxta Seðlabankans. Minna má það nú ekki vera.
Hverjir eiga að njóta gróðans?
Afkoma bankanna á síðasta ári slær öll met. Ríkið hagnaðist á því. Verðmætamatið á hlut ríkisins í viðskiptabönkunum tók án vafa mið af góðri afkomu þeirra. Athyglisvert er að baknakerfið hefur mokað í fjárhirslur sínar gríðarlegum tekjum af alls konar þjónustugjöldum, sem einstaklingar og fyrirtæki bera. Tilkynningargjöld alls konar og kostnaður sem innheimtur er í stórum stíl verður æ stærri hluti af rekstrartekjum bankakerfisins. Ný þjónusta af hálfu bankanna hefur gefið þeim færi á miklum nýjum tekjum á þessu sviði. Í sjálfu sér er það ekki óeðlilegt að slík gjöld séu rukkuð, til þess að standa undir kostnaði. Það er ekki eðlilegt að kaupandi einnar tegundar þjónustu greiði fyrir næsta mann, sem fær í té annars konar þjónustu lánastofnana. En þá er þess líka að vænta að vaxtamunurinn lækki. Vaxtamunurinn stóð nefnilega, fyrir daga hinna háu þjónustugjalda ,undir rekstri bankakerfisins í ríkari mæli.
Með öðrum orðum. Bankarnir geta í ljósi afkomutalna lækkað vaxtamuninn miklu meira en þeir hafa gert. Það er eðlilegt að viðskiptavinirnir njóti góðrar afkomu bankanna, ekki bara starfsfólk og hluthafar. Þannig virkar það að minnsta kosti á frjálsum markaði þar sem alvöru samkeppni ríkir. Viðbrögð bankanna að þessu leyti eru viss prófsetinn á raunveruleika samkeppninnar á fjármálamarkaði.
Hverjum klukkan glymur
Seðlabankinn hefur nú enn á ný sent bönkunum klárt og skýrt merki um frekari vaxtalækkun. Það var gert með lækkaðri bindiskyldu, sem rýmkar til fyrir viðskitpabankana. Þessi merki Seðlabankans eru eins konar leiðarlýsing á hinum frjálsa markaði sem fjármálastofnanirnar eiga að hafa til hliðsjónar. Dræm og tvíræð viðbrögð, amk. einhverra fulltrúa viðskiptabankanna, við þessum skýru skilaboðum Seðlabankans valda því vonbrigðum.
Því verður einfaldlega ekki trúað að bankarnir bregðist ekki við með jákvæðum hætti. Vaxtalækkun nú myndi stuðla að lægra raungengi íslensku krónunnar, eins og raunar öll efnahagsleg rök mæla með. Lækkun vaxta og lægra raungengi myndi efla atvinnulífið, draga úr greiðsluerfiðleikum fólks og fyrirtækja, stuðla að lægri útlánatöpum og þar með minni vaxtamun. Afkoma bankanna myndi þannig enn batna í takt við betri stöðu viðskiptavinanna. Það er því í þágu bankakerfisinssjálfs, rétt eins og annarra, að það hafi sjálft frumkvæði að vaxtalækkun. Forystumenn bankanna hljóta að skilja hverjum klukkan glymur.
