Þolir efnahagslífið frekari stóriðjuframkvæmdir?
Margir hafa spurt hvort efnahagslíf okkar þoli og ráði við það ef reist verða þrjú álver eins og rætt er um. Menn vísa til þeirra vaxta- og gengishækkana sem hafa einkennt efnahagslífið og valdið gríðarlegum vanda útflutningsgreinanna. Þess vegna er eðlilegt að menn velti upp þessari spurningu núna. Og í rauninni er þetta lang mikilvægasta atriðið varðandi þessi stóriðjumál.
Það hefur verið sýnt fram á að stóriðjukostirnir umræddu rúmast innan skuldbindinga okkar vegna Kyoto. Auk þess sem því verður að halda til haga að okkar álver eru knúin áfram af endurnýjanlegum orkulindum. Álver víða úti um heiminn nota hins vegar kol og olíu og aðra mengandi orkugjafa. Það yrði því skrýtið ef alþjóðlegar skuldbindingar í nafni umhverfisverndar neyddu okkur til þess að hverfa frá nýtingu hreinna og ómengandi orkugjafa og stuðluðu að frekari nýtingu þjóðanna á megnandi orkugjöfum.
Svo er líka nauðsynlegt að slá varnagla. Engar þær framkvæmdir sem hafa verið í umræðunni eru ákveðnar. Það standa yfir viðræður málsaðila, enn er óljóst með orkuöflun, umhverfismat og skipulagsmál að einhverju leyti amk. Allt þetta tekur sinn tíma, svo það er fráleitt að tala, eins og stundum er gert, að yfir okkur sé að hellast á morgun eitthvað óskaplegt magn nýrra álversframkvæmda. Það er því rétt að menn andi nú rólega.
Víkjum að efnahagslífinu
En skoðum aðeins efnahagslífið.
Það sem gerst hefur hér á landi á síðustu árum í efnahagsuppbyggingu okkar, er vitaskuld mikið undur. Hagkerfið okkar hefur stækkað. Efnahagslífið er sveigjanlegra og þegar við tökum í notkun nýja álverið fyrir austan og áhrifa stækkunar Norðuráls fer að gæta í landsframleiðslunni, er ljóst að sjálft efnahagskerfið hefur stækkað enn og svo um munar.
Auk þessa sjáum við mikinn vöxt margs konar annars atvinnulífs. Þar á meðal atvinnugreina sem varla sáust í efnahagsreikningum landsbúskaparins fyrir ekki svo löngu síðan. Það er því rangt sem haldið hefur verið fram, að atvinnulífsuppbyggingin hafi fyrst og fremst stjórnast af áherslunni á álver. Við vitum í rauninni öll miklu betur.
Með öðrum orðum. Efnahagslíf okkar í heild er betur í stakk búið en nokkru sinni fyrr, til þess að takast á við auknar fjárfestingar. Hagkerfið okkar ræður við meiri efnahagsstærðir en áður. Eða er það svo að menn vilji stöðva allar meiriháttar fjárfestingar hér innanlands?
Dreifing framkvæmda
En þrátt fyrir þetta skiptir það engu að síður miklu máli hvernig við förum í þessar fjárfestingar. Árleg ný fjárfesting upp á kannski 100 milljarða króna vigtar vitaskuld inn í hagkerfi okkar, þó við höfum svo sem séð stærri fjárhagstilfærslur í efnahagslífi okkar, með erlendum verðbréfaviðskiptum og umsvifunum í húsnæðismálunum, svo dæmi séu tekin. Það er því sjálfsagt mál að við förum að með mikilli gát.
Það sem hér er átt við er einfaldlega þetta. Miklu máli skiptir að við dreifum fjárfestingum á sviði stóriðju á dágóðan tíma. Við megum ekki reyna of mikið á innviði efnahagskerfisins. Þess vegna er skynsamlegast að stefna að því að fjárfestingar á sviði stóriðju eigi sér stað á nokkru árabili, þannig að ruðningsáhrifin verði ekki neikvæð þegar upp er staðið. Eins og málin blasa við - með öllum þeim fyrirvörum sem gera verður á þessum málum - er engin ástæða til að ætla annað en að við getum stilltt framkvæmdirnar þannig af að þær rúmist innan efnahagslífs okkar með prýðilegu móti. Og eins og greint hefur verið frá áformum, falla þau mjög vel að þessari hugsun. Dreifing framkvæmda á fimm ára tímabil t.d er mjög viðráðanleg að öllum líkindum, við eðlilegar aðstæður.
Kjarni málsins
Við höfum verið með mikinn og góðan hagvöxt. Hér hafa lífskjör batnað meira en víðast annars staðar. Þegar umsvifunum fyrir austan lýkur á næsta ári verður slaki í hagkerfinu. Þá er gott tækifæri til þess að hefja nýjar álversframkvæmdir. Ástæða er til að nefna að samkvæmt þeim áformum sem rædd hafa verið er einmitt gert ráð fyrir að hefja fyrstu framkvæmdir eftir árið 2007. Það fellur vel að hagsveiflunni og ætti því ekki að hafa neikvæð áhrif á stöðu annarra atvinnugreina.
Kjarni málsins er þá þessi: Við eigum vitaskuld að nýta orkulindir okkar, eins og við höfum stefnt að því að gera og af virðingu fyrir náttúrunni. Við þurfum að viðhalda hagvexti, til þess að standa undir áframhaldandi lífskjarabata. Það verður meðal annars gert með áframhaldandi stóriðjuuppbyggingu. Við verðum á hinn bóginn að gæta þess að slíkt sé gert þannig að neikvæð áhrif (þensla, gengishækkanir oþh) fylgi ekki með í kjölfarið. Þetta getum við gert með skynsamlegri skipuagningu og réttri tímasetningu.
