Pistlar
Dylgjustjórnmál en ekki umræðustjórnmál
Stjórnmálamaðurinn sem ætlaði að innleiða umræðustjórnmál inn í íslenska þjóðmálaumræðu, er orðinn mesti dylgjupólitíkus seinni tíma amk. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, nú formaður Samfylkingarinnar, boðaði fyrirbrigðið umræðustjórnmál sem andstöðu við átakastjórnmál. Þetta hljómaði ekki svo illa; ýmsir ginu við flugunni og trúðu því bókstaflega sem sagt var.
Í fyrirmyndaríki umræðustjórnmálanna eiga menn að skiptast á skoðunum með lýðræðislegum hætti. Allir sýna skoðunum annarra virðingu. Menn tileinka sér rök og málefnalega orðræðu. Ósjálfrátt koma upp í hugann hinar fögru og glæstu sögur af Grikklandi hinu forna; iðkun mælskulistarinnar og rökræðunnar sem hafði það að markmiði að leiða fram bestu og skynsamlegustu niðurstöðuna.
En þetta var í orði. Formaður Samfylkingarinnar praktiseraði ekki það sem hún prédikaði. Boðberi samræðustjórnmálanna hefur sýnt svo dæmalausa hlið í umræðuhefð sinni, að undrun sætir nú um allt land. Í fyrstu heldu margir að viðkomandi hefði orðið á í messunni og brátt myndi Eyjólfur hressast. En ónei. Það voru engar tilviljanir, ekki mismæli eða fljótfærni. Málatilbúnaðurinn verður ekki afsakaður með slíku; ekki lengur í það minnsta.
Dylgjurnar eru hinn meðvitaði málflutningur. Kjarni málsins, aðferðafræðin sjálf. Aðdróttanirnar eru orðnar að aðalsmerki hins nýja formanns Samfylkingarinnar.
Þrjú dæmi
Nefnum til sögunnar þrjú dæmi
Borgarnesræðan fyrst. Sú ræða markaði upphafið að þessum nýja ferli. Allir vita hvernig fór. Við munum það sem tókum þátt í kosningabaráttunni vorið 2003. Ræðan var eins og sprengja inn í stjórnmálaumræðuna. Ekki fyrir sakir frumlegrar hugsunar, heldur vegna umræðuaðferðarinnar. Þar glitti í fyrsta sinn, svo eftirminnilegt yrði, í þennan dylgju- og aðdróttanastíl sem nú er bersýnilega orðin hin meðvitaða aðferð.
Í annan stað. Sala Símans. Allir voru sammála um að vel hefði tekist til með sölu fyrirtækisins. Gott verð, traustir kaupendur, íslenskt eignarhald. En það dugði ekki formanni Samfylkingarinnar. Sá skyldi fræjum tortryggninnar. - Ég fullyrði svo sem ekkert, sagði hún. En eitthvað er þetta nú grunsamlegt, sagði hún líka og hóf aðdróttanir sínar. Og þegar eftir var gengið sagði hún bara á þessa leið: Ég var svo sem ekkert að slá neinu föstu, en .... Dylgjur semsé af skærustu sort.
Í þriðja lagi það nýjasta: Baugsmálið. Í gærkvöldi reiddi hún til höggs og enn voru það sömu aðferðirnar. Dylgjurnar. Ekkert fullyrt svona beinlínis, en sitthvað gefið í skyn. Og nú hittu dylgjurnar fyrir starfsmenn lögreglunnar, sem svöruðu skiljanlega fyrir sig í dag og gær. Þá mætti hún enn á ný, fékk hefðarviðtal í Ríkisútvarpinu og sló úr og í. Enn giltu sömu vinnubrögðin. Illt gefið í skyn. Reynt að sá tortryggninnar fræjum.
Látið í veðrinu vaka
Það er í sjálfu sér furðulegt að hlusta á þetta allt saman. Verst er að ekki er hægt - þó reynt sé með góðum vilja - að trúa því lengur að um klaufaskap sé að ræða, eða fótaskort á tungunni, eða að meint reynsluleysi af landsmálum skýri þessi ósköp. Þessi gerð af máflutningi er orðin svo síbyljukennd og markviss, að augljóst er að hér býr að baki meðvituð ákvörðun um tiltekna aðferð við pólitískan boðskap.
Íslenskar bókmenntir fyrr og síðar geyma ýmislegt, jafnt í bundnu og óbundnu máli, um þá sem sitthvað láta í veðrinu vaka og er það fæst mjög densilegt. Það er hins vegar afturhvarf til óskilgreindrar fortíðar þegar stjórnmálamenn gera þessa aðferðafræði að aðalsmerki sínu.
