Pistlar
Óhjákvæmilegar spurningar um vinsælt mál
Sú hugmynd að setja setja reglur um upplýsingagjöf um fjárhag þingmanna er allrar athygli verð. Þetta er hugmynd sem þarf að skoða, en ekki stökkva á. Hún vekur upp spurningar sem ekki hefur verið svarað og eins gott að menn kunni svörin áður en stokkið er af stað. Þess vegna er ekki skynsamlegt af þingmönnum að rjúka til núna. Það er eðlilegast að vinna málin til enda og taka síðan ákvörðun um hvernig þessum málum verði háttað. Annars gæti það allt eins gert að verr verði af stað farið en heima setið.
Þingmenn eiga örugglega lang flestir hlutabréf
Nú er það orðið næsta almennt að fólk eigi hlutabréf. Í svari við spurningum mínum á Alþingi kom þetta glöggt fram. Að vísu hefur það illu heilli gerst að fólk hefur verið að selja bréf sín í fyrirtækjum og hlutdeild almennings í skráðum fyrirtækjum á markaði hefur minnkað. Engu að síður er þetta gott og gilt sparnaðarform og ávöxtunartölur sýna að óvíða geta menn ávaxtað sitt pund jafn vel og með hlutabréfakaupum um þessar mundir
Ábyrgt, ráðdeildarsamt fólk, sem getur komið því við, hlýtur því að beina sjónum sínum að slíkum leiðum. Þingmenn eru ágætlega haldnir í launum, miðað við margt launafólk. Þeir eru flestir á þeim aldri að verstu búsorgirnar eru í flestum tilvikum að baki. Þeir hafa því flestir,ætlar maður, lagt fé í atvinnurekstur með hlutabréfakaupum. Það er ekkert óeðlilegt við það. Þvert á móti. Það gerir þá hæfari að takst á við spurningar um atvinnumál og fjármál. Og svo er það til marks um að þeir beri hag fjölskyldna sinna fyrir brjósti með því að leggja fé til hliðar og búa sig undir framtíðina.
Án þess að ég viti það með vissu er það því mín trú að þingmenn eigi lang flestir einhver hlutabréf
Vanhæfi ?
Þetta gerir þingmenn ekki á nokkurn hátt vanhæfa. En það getur vel verið að heppilegra sé að mönnum sé þetta ljóst, vegna þess að þingmenn eru sífellt að taka ákvarðanir er lúta að starfsramma fyrirtækjanna í landinu. Þingmenn eru þó einnig sífellt að taka ákvarðanir sem varða aðra hagsmuni og sem kunna að snerta þá beint. Þar verðum við þingmenn að eiga við samvisku okkar og þann eiðstaf sem við undirritum er við setjumst á Alþingi, sem trúnaðarmenn almennings í landinu, kjósendanna sem fela okkur vald sitt til fjögurra ára í senn.
Það er ekki slæmt - heldur þvert á móti gott - að þingmenn komi víða við í þjóðfélaginu og reynsla þeirra sé margbrotin. Reynsla sem verkalýðsforingjar á borð við Hannibal Valdemarsson, Guiðmundur H. Garðarsonog Ögmundur Jónasson báru og bera enn inn á Alþingi, hefur orðið þinginu, pólitískri umræðu og lagasetningunni til góðs. Reynsla fjölmargra þingmanna úr atvinnulífinu er til styrktar fyrir löggjafarstarfið. Menn mega ekki bregðast þannig við að þingmenn sem hafa tiltekin tengsl við þjóðfélagshópa, hagsmunasamtök, landssvæði eða atvinnulífið, séu á einhvern hátt vanhæfir. Oft gildir hið gagnstæða þvert á móti.
Hvað með makana ?
Í Danmörku hefur nokkuð verið rætt um hversu langt eigi að ganga í að varpa upplýsingum um fjármál þingmanna inn í opinbera umræðu. Tengdist það því að eiginmaður danska umhverfisráðherrans Connie Hedgaard - einnar helstu stjörnu Íhaldsmanna - neitaði að greina frá fjármálum sínum. Hann er sjálfstæður atvinnurekandi ( frílans - blaðamaður ) Eiginkona hans studdi hann í þessu. Þetta var umdeilt.
Þessi spurning hlýtur að koma upp á borðið hér á landi. Hvers virði eru fjárhagslegar upplýsingar um einstaka þingmenn, ef ekki fylgja með upplýsingar um fjárhagsstöðu makans ?
Harla lítils virði er vitaskuld svarið. Þingmenn gætu fært eiginir og skuldir yfir á maka sinn í þægindaskyni, eða börnin sín eftir atvikum ef því er að skipta. Á þá að kalla eftir slíkum upplýsingum? Svarið er örugglega ekki einfalt og vandalaust er að varpa upp ýmsum hliðum slíkra málsatvika.
Ef strákur af stelpu ástfanginn er...
Ber strák, sem verður ástfanginn af stelpu sem situr á Alþingi, að leggja fram fjárhagslegar upplýsingar um sjálfan sig, kjósi þau að rugla saman reytum sínum?
Svarið er já, ef eitthvað lag á að vera í reglum um fjárhagslega stöðu þingmanna og hugsanleg hagsmunatengsl.
Svarið er nei, ef menn vilja vera trúir hugmyndum um sjálfstæði einstaklinga í fjáhagslegu tilliti og einstaklingsbundinn rétt. Þeir sem að minnsta kosti vildu sérsköttun hjóna og leggja áherslu á fjárhagslegt sjálfstæði einstaklinga, hvort sem þeir eru í sambúð eður ei, svara þessari spurningu líka á sama veg.
Þessari spurningu hefur ekki verið svarað hér. Svarið er þó forsenda þess að eitthvert vit sé í að þingmenn leggi fram fjárhagslegar upplýsingar um sjálfa sig og nái þeim markmiðum sem nefnd hafa verið í því sambandi.
Sá ríki og hinn fátæki
Og svo er þetta líka allt afstætt. Ríkur kall eða kelling á þingi sem á 10 milljóna króna hlutabréf í KB banka er væntanlega ekki mjög hagsmunalega háð(ur) gengi á hlutabréfum þess banka. En snauðari starfsbróðir þingmannsins, sem á sama verðgildi hlutafjár, er það á hinn bóginn. Það er því nauðsynlegt að nákvæmlega verði kveðið á um að upplýsingarnar sem þingmenn leggi fram séu tæmandi.
Það þarf greinilega að útbúa reglur sem eru býsna ítarlegar að þessu leyti. Þetta þurfa þeir að meta sem vinna í þessum málum.
Skattaframtölin verða opinber plögg
Og svo er komið að skuldunum. Sagt hefur verið að skuldi maður bankanum 10 milljónir króna, eigi bankinn mann. Skuldi maður bankanum 100 milljónir, þá eigi maður bankann. ( Fyrir suma þarf sennilega að margfalda þessar tölur, nú til dags. )
Þetta felur í sér, sett í samhengi við efni þessarar umræðu, að óhjákvæmilegt er að skoða líka skuldir, líkt og eignir.
Og hvar erum við þá stödd núna?
Jú svarið er einfalt. Í rauninni er verið að tala um að skattaframtöl þeirra sem í hlut eiga, verði opinber með einhverjum hætti; þ.e eignir og skuldir, tekjur og gjöld. Flóknara er það nú ekki.
Þrjú svið ríkisvaldsins og 4. valdið
Loks er að nefna í þessum hugleiðingum, að sú spurning vaknar óneitanlega hvort reglur af þessu tagi beri eingöngu að gilda um þá sem lögin setja. Rifjum upp þrískiptingu valdsins, löggjafar, framkvæmda og dómsvald. Hvað með dómara við dómstóla landsins, héraðsdómara og hæstaréttardómara? Og þarf ekki líka að hyggja að framkvæmdavaldinu. Eiga til að mynda áhrifamiklir og valdamiklir embættismenn að lúta sambærilegum reglum?
4. valdið ?
Loks má svo nefna til sögunnar það sem kallað hefur verið 4. valdið, - fjölmiðlana. Þeir fjalla um málefni viðskiptalífsins. Tvö dagblaðanna, halda úti sérstökum viðskiptablöðum, út kemur blað um viðskiptamál að auki tvisvar í viku og tímarit er helgað þessu viðfangsefni. Er hugsanlegt að sömu reglur þurfi þá að gilda um þá sem í þessi blöð skrifa og kannski enn fleiri starfsbræður þeirra.
Vöndum okkur
Af öllu þessu má ráða að nauðsynlegt er að fara vel ofan í mál þau sem hér eru gerð að umtalsefni. Ekki til þess að drepa þeim á dreif, heldur til þess að varpa á þau gleggra ljósi. Að niðurstöðu um slíka hluti má ekki hrapa.
Eflaust hljómar það vel í umræðu dagsins að kalla eftir auknu gagnsæi, skýrari línum og skærara kastljósi að hugsanlegum hagsmunatengslum. En það er ljóst að málin eru margslungin; snerta meðal annars grundvallarspurningar svo sem um friðhelgi einstaklinga og lögvarinn rétt þeirra.
Yfir slíkt geta menn ekki leyft sér að stika, athugasemda - og umræðulaust. Þess vegna eiga menn að vanda sig og leyfa sér, þó freistingin kunni að standa til annars, að vanda sig nú.
