Pistlar
Athyglisvert innlegg í Evrópuumræður
Margt vekur athygli í umræðu um svo kölluð Evrópumálefni. Umræðurnar eru fyrirferðamiklar og sýna að ekki stenst sú klisja evrópusambandstrúboðanna að ekki megi fara fram umræður um viðfangsefnið, sakir yfirgangs og frekju tilgreindra og ótilgreindra stjórnvalda. Hitt sýnir sig að almenningur er ekki ýkja áhugasamur um málið þegar til stykkisins kemur. Það skýrir meðal annars að mestu áhugamenn um aðild okkar að Evrópusambandinu kjósa að láta málin liggja í þagnargildi þegar nær kosningum dregur.
Heimsókn breska Evrópumálaráðherrans Dennis MacShane til Íslands á dögunum varpaði athyglisverðu ljósi á þetta álitamál. Það er ástæða til að minna á athugasemdir hans.
Samstarfið við Bandaríkin
Á fjölmennum fundi í Norræna húsinu, sem ég sat, þar sem ráðherrann hafði framsögðu, vakti hann meðal annars athygli á tvennu sem ástæða er til þess að árétta.
Í fyrsta lagi benti hann á mikilvægi þess fyrir Evrópuþjóðir að rækta Atlantshafstengslin. Það þýðir að Evrópuþjóðir þurfi að eiga gott og náið samstarf við Bandaríkin. Þetta er og hefur verið hornsteinn samvinnu Atlantshafsbandalagsríkjanna allt frá öndverðu. Fyrir okkur Íslendinga hefur þetta verið einkanlega mikilvægt, meðal annars vegna legu lands okkar; eyju úti í miðju Norður Atlantshafinu. Varnarsamningur okkar við Bandaríkin sem svo vel hefur reynst er liður í þessu og rökrétt framhald þessarar hugmyndafræði.
Samvinna yfir Atlantshafið
Bandaríkin eru öflugasta ríki heims -það langöflugasta raunar. Á það jafnt við um efnahagssviðið og hernaðarsviðið. Hernaðarmáttur allra ríkja Evrópu er fjarri því sem Bandaríkin ein búa yfir. Af þeim ástæðum eru það augljósir hagsmunir Evrópu að eiga sem mest og best hernaðarlegt samstarf við Bandaríkin. Og hið pólitíska samhengi er líka viðblasandi. Evrópa og Bandaríkin eru hornsteinar hinnar borgarlegu, lýðræðislegu hugmyndar, sem einkennir hin opnu samfélög heimsins; brjóstvörn frelsis og mannréttinda.
Það er því rétt sem lesa mátti út úr orðum breska ráðherrans, að samvinna Bandaríkjanna og Evrópu er algjörlega rökrétt. Evrópusambandið getur því ekki orðið valkostur sem kemur í stað Bandaríkjanna í utanríkispólitísku samhengi. Þvert á móti.
Það var ákaflega fróðlegt að heyra ráðherra úr bresku ríkisstjórninni víkja að þessu á fundi sem fjallaði um Evrópumál öðru fremur. Ekki síst í ljósi þess að breska ríkisstjórnin hefur alveg frá lokum síðari heimsstyrjaldarinnar lagt áherslu á samvinnu Evrópu og Bandaríkjanna. Og ennfremur alveg sérstaklega nú í ljósi þess mikla og sérstaka sambands sem er á milli bresku ríkisstjórnarinnar, undir forsæti jafnaðarmannsins Tony Blair og bandarískra yfirvalda.
Tal manna hérlendis og erlendis um Evrópusambandið og Bandaríkin sem andstæður, eins og öfgakenndast mátti heyra af vörum varaformanns Samfylkingarinnar á sínum tíma er því augljóslega fráleitt í ljósi ábendinga breska ráðherrans. Vonandi stuðlar þessi umræða að því að menn láti af slíkum bábiljum.
Inn í búð til að máta?
Hitt atriðið sem hér skal vakið máls á, hefur vakið öllu meiri athygli í umræðunni, enda mál sem er ofar á baugi umræðunnar í landinu. Til tals kom sú afar sérstaka hugmynd að við Íslendingar ættum að nálgast hugmyndina um hugsanlega aðild að Evrópusambandinu með svipuðum hætti og þegar fólk hyggur að fatakaupum úti í búð. Freista þess að máta flíkina og sjá hvort hún passi; kaupa hana ef svo sé, en láta hana ella vera.
Þetta hefur verið sjónarmið Alþýðuflokksins sáluga, Samfylkingarinnar og nokkurra meintra sérfræðinga í Evrópusambandsmálum (les sérstakra áhugamanna um aðild okkar að Evrópusambandinu)
Einkar fróðlegt var að hlýða á orð McShane um þetta. Þessa hugmynd vóg hann og fann einkar léttvæga. Í frásögn Morgunblaðsins um þetta mál hinn 22. júlí sl. sagði orðrétt: "MacShane sagði það ekki gott að fara í samningaviðræður með því hugarfari að draga umsóknina til baka. "Menn ættu ekki að byrja á neinu án þess að vera vissir um að geta lokið því," sagði hann. Áður en viðræður hæfust yrðu Íslendingar að gera sér grein fyrir hvaða möguleika þeir hefðu í aðildarviðræðum. Það væri ekki "hjálplegt" að setja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu sem yrði örugglega fellt. "
Upplýstari umræða
Það var sannalega fengur að komu breska ráðherrans og athyglisvert að hlýða á viðhorf hans, meðal ananrs í ljósi íslenskrar umræðu um skyld mál. Slíkar heimsóknir eru mjög til gagns, hvort sem menn eru sammála málflutningi gestsins eður ei. Þær stuðla hins vegar að auknum upplýsingum og breikka sjóndeildarhringinn.
Sá sem hér stýrir penna hefur oftlega hvatt til þess að við héldum áfram lifandi umræðu um Evrópumálin. Ríkisstjórnin hefur lagt mikið af mörkum til umræðunnar. Meðal annars með vandaðri útgáfu sem er grundvöllur upplýstrar umræðu og ákvörðunartöku.
Ný nefnd skipuð fulltrúum allra flokka hefur einnig það hlutverk að skýra málið frekar. Fráleitt er hinsvegar að ætla að um mál af þessu tagi verði einhugur. Umræðan er hins vegar gagnleg og getur orðið til þess að ákvarðanir og afstaða mótist á grundvelli betri og vandaðri þekkingar. Það væri vel og svo yrði.
