Pistlar
Sparisjóðirnir þurfa að sameinast og eflast
Þær sviptingar sem orðið hafa í kring um kaup Kaupþings Búnaðarbanka á SPRON - stærsta sparisjóði landsins - hafa varpað nýju ljósi á stöðu sparisjóðanna á landinu. Staðan eftir kaupin á SPRON er augljós. Sparisjóðasamstarfinu í landinu hefur verið greitt þungt högg. Það verður ekkert sem var. Forsvarsmenn sparisjóðanna í landinu þurfa að hugsa hlutina upp á nýtt.
Meginmarkmiðið í þeirri endurskipulagningu sem óhjákvæmileg er verður að vera efling sparisjóðanna sem fjármálastofnana í landinu. Þeir þurfa að verða fjórði valkosturinn í fjármála- og bankaþjónustu einstaklinga og fyrirtækja. Til þess að standast snúning í þeirri samkeppni sem er til staðar á tilteknum sviðum þurfa sparisjóðirnir að sameinast og stækka. Þeir þurfa að vera nægilega öflugir til þess að geta sinnt stórum viðskiptaavinum sem smáum. Þannig verða þeir áfram bakhjarlar í byggðunum sem þeir hafa verið á sínu sviði.
Einn hlekkur úr keðjunni
Það sem er gagnrýnivert varðandi yfirtöku Kaupþings Búnaðarbanka á SPRON er fyrst og fremst það að þessi stærsti sparisjóður landsins gegndi svo þýðingarmiklu hlutverki í sameiginlegu starfi sparisjóðanna. Brotthvarf hans úr sparisjóðasamstarfinu skilur því eftir mikið og vandfyllt skarð. Nefna má Sparisjóðabankann og tölvuþjónustu sparisjóðanna og sitthvað fleira sem sparisjóðirnir hafa unnið sameiginlega til þess að halda niðri kostnaði fyrir viðskiptavini sína. Á þetta atriði bentu forsvarsmenn SPRON án afláts þegar þeir vildu forða sér undan klóm Búnaðarbankans í fyrra.
Þetta á líka við núna. Í þeim efnum hefur ekkert breyst. Brotthvarf SPRON úr sparisjóðasamstarfinu veikir það. SPRON er ekki lengur einn af sparisjóðunum, en verður einn hlekkur í langri keðju Kaupþings Búnaðarbanka sem meðal ananrs nær út fyrir landsteinanna.
Siglt burt í skipalest risabankans
Talsvert hefur verið rætt um tilefni þess að hinn stóri reykvíski sparisjóður skipti um skoðun og kaus að sigla burt í skipalest risabankans Kaupþings - Búnaðarbanka. Fyrirsvarsmenn bankans hafa vitnað í lögt Alþingis frá því í fyrra, sem meðal höfðu það að markmiði að treysta sparisjóðina í sessi. Sá sem hér heldur á tölvubendli sínum hefur í umræðunni bent mjög á nefndarálit meirihluta efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, en þar sat ég á þeim tíma. Hef ég vakið athygli á, að í nefndarálitinu ,er lögð áhersla á, að lagabreytingin sem vísað hefur verið til, hafi það að markmiði að stofnfjáreigendur séu jafn vel settir, hvort sem um er að ræða hlutafélagavæðingu sparisjóðanna eður ei. Þetta skiptir miklu máli að menn geri sér grein fyrir.
Það er nauðsynlegt, umræðunnar vegna, að birta viðeigandi kafla álitsins í heild sinni til þess að varpa ljósi á málið. Þegar þetta er skrifað hefur það ekki birst í fjölmiðlum, nema í óbeinni frásögn. Fer þessi kafli hér á eftir orðrétt:
"Stofnfjáreigendur séu jafn vel settir..."
"Hvað varðar gagngjald stofnfjáreiganda fyrir stofnfjárhluti sína við hlutafélagavæðingu sparisjóðs tekur meiri hlutinn eftirfarandi fram: Í lögum nr. 71/2001, um breytingu á lögum nr. 113/1996, um viðskiptabanka og sparisjóði, var m.a. kveðið á um hlutafé sem stofnfjár eigendur fá sem gagngjald fyrir stofnfjárhluti sína við hlutafélagavæðingu sparisjóðs. Skal samanlagt hlutafé sem stofnfjáreigendur fá í sparisjóðnum nema sama hlutfalli af hlutafé hans eftir breytinguna og endurmetið stofnfé nemur samtals af áætluðu markaðsvirði spari sjóðsins. Þetta átti að tryggja að áætlað verðmæti hlutafjár stofnfjáreigenda væri hið sama og endurmetið stofnfé fyrir hlutafélagavæðingu sparisjóðsins. Þessi aðferð tryggir hins vegar ekki að stofnfjáreigendur séu jafnsettir fyrir og eftir hlutafélagavæðingu. Það kemur einkum til af því að gengisáhætta er mikil í hlutafélagi en innlausnarvirði stofnfjárhluta er þekkt. Jafnframt er möguleiki fyrir sparisjóði að greiða góðan arð af stofnfjárhlutum skv. 59. gr. laga nr. 113/1996, sbr. 68. gr. frumvarpsins, og ráðstafa hluta hagnaðar til hækkunar á stofn fé. Eðlilegt er að tryggja eins og kostur er að stofnfjáreigendur séu jafn vel settir fyrir og eftir hlutafélagavæðingu. Þeirri breytingu sem hér er lögð til er ætlað að ná því markmiði. Til að tryggja að sparisjóðsstjórnir gæti ekki hagsmuna stofnfjáreigenda umfram hagsmuna sjálfs eignarfjár sparisjóðsins er lagt til að óháður aðili verði fenginn til að meta ákvörðun hlutafjár. Til viðbótar við hinn óháða aðila fer Fjármálaeftirlitið yfir matið. Við matið skal hinn óháði aðili leggja til grundvallar þekktar aðferðir við mat á áhættu og hafa til hliðsjónar arðsvon og áhættu stofnfjárshluta skv. 68. gr. annars vegar og arðsvon og áhættu hlutabréfa í spari sjóði hins vegar"
Í þágu viðskiptavinanna - í þágu byggðanna
Þetta er ansi skýrt og hlýtur að varpa ljósi á þá umræðu sem hefur orðið undanfarin dægur.
Eftir sem áður bíður sparisjóðanna sem eftir standa í samstarfinu nýtt og vandasamt hlutverk. Að verja fjórða kostinn í banka og fjármálastarfi í landinu. Þeirra skyldur eru við viðskiptavinina, fólkið í byggðunum jafnt á höfuðborgarsvæðinu sem úti á landsbyggðinni. Því verður óhjákvæmilegt, að hugsa þessi mál út frá breyttri stöðu. Sparisjóðirnir þurfa að eflast, beita til þess öllum tiltækum ráðum, þar með talið stórum sameiningum, þar sem það á við. Það væri óhappaverk ef sparisjóðirnir hyrfu úr flórunni. Þeir hafa mikilvægu hlutvekri að gegna og í þessu nýja risasamfélagi íslenska bankaheimsins þurfa þeir að vera til staðar.
