Bankarnir geta lækkað álögur sínar
Mikill hagnaður bankanna og fjármálastofnana hefur vakið verðskuldaða athygli og kveikti meðal annars umræður á Alþingi í dag. Vitaskuld er hagnaður fjármálastofnana ánægjuefni, eins og segja má almennt um hagnað fyrirtækja sem starfa í samkeppnisumhverfi. Bankar og fjármálafyrirtæki þurfa að vera fjárhagslega öflug. Mikill hagnaður bankafyrirtækjanna nú gefur hins vegar fullt tilefni til þess að viðskiptavinirnir, rétt eins og eigendurnir njóti ávaxtanna, í lægri þjónustugjöldum og minni vaxtamun.
Holur hljómur
Athyglisvert er að bankarnir hafa aðallega hagnast af eign sinni á hlutafé og skuldabréfum. Ávöxtun á þessum sviðum hefur verið góð á árinu sem er að líða. Íslensk hlutabréf hafa hækkað mikið í verði, skuldabréfamarkaður verið sterkur og erlend hlutabréf rétt úr kútnum. Einkanlega þess vegna hafa bankarnir grætt.
Það er hið nákvæmlega sama að gerast á vettvangi lífeyrissjóðanna og annarra þeirra sem hafa fjárfest á þessu sviði í landinu. Geta lífeyrissjóðanna til þess að standa undir skuldbindingum sínum verður meiri. Það er gott því þar með verða kjör þeirra betri, sem njóta greiðslna úr sjóðunum, aldraðra og fólks með skert starfskjör.
Það er því dálítið holur hljómur í málflutningi þeirra sem gagnrýna ofsagróða bankanna.
Samkeppni eða fákeppni
Það er ekki rétt að fákeppni ríki á íslenskum fjármálamarkaði. Til staðar eru þrír öflugir viðskiptabankar, sem meðal annars vegna styrks síns, hafa getað sótt út í heim og keypt upp önnur fjármálafyrirtæki. Til viðbótar koma síðan sparisjóðirnir, sem eru víða sannkallaðir bakhjarlar í byggðunum. Þeir koma fram sameiginlega á mörgum sviðum og mynda þannig öfluga heild.
Þess eru fjölmörg dæmi að fyrirtæki stór og smá, einstaklingar og sveitarfélög leita eftir hagstæðustu viðskiptum, með því að fara á milli bankastofnana. Í mýmörgum tilvikum hafa þeir með þessum hætti, lækkað fjármagnsgjöldin sín og greitt þannig úr stöðu sinni. Þetta er dæmi um samkeppni
Samkeppni er svarið
Það breytir því þó ekki að bankakerfið getur auðveldlega lækkað þjónustugjöldin sín. Þeir geta líka dregið úr vaxtamuninum. Og þeim ber að gera það. Einmitt hin góða afkoma bankanna gerir það að verkum að þeir geta létt álögurnar á viðskitpavinina.
En hvað er þá líklegast að stuðli að slíkri þróun? Jú, vitaskuld samkeppnin. Enda fór það svo í umræðunum um bankamálin í dag, að jafnvel þingmenn VG - talsmenn ríkisafskipta á öllum sviðum - töluðu mjög um fákeppnina sem vondan hlut og sem líklegastan til þess að stuðla að óeðlilegum gróða. Það er einmitt talsvert til í því. Samkeppni tryggir hag neytenda, stuðlar að lágu verðlagi, jafnt í bankaviðskiptum sem öðrum. Þess vegna var afnám ríkisforsjárinnar úr bankaheiminum sjálfsögð og í þágu viðskiptavinanna.
Lækkun vaxta í þágu bankanna
Því er ekki að neita að þó kennitölurnar úr rekstrar og efnahagsreikningum bankanna séu almennt jákvæðar, þá eru teikn um váboða. Tölurnar um framlög á afskriftareikninga eru ljótar. Framlög á afskriftareikninga nema á fyrstu níu mánuðum ársins um 8 milljörðum króna, - átta þúsund milljónir - sem er gríðarleg upphæð.
Einkanlega virðast tölurnar ljótar hjá Landsbankanum. Framlög bankans á afskriftareikninga eru 3,2 milljarðar króna, sem er aðeins 700 milljónum lægri tala en svarar til gjörvöllum launagreiðslunum.
Þetta vekur upp spurningar. En þá er rétt að minna á að löngu er sannað að það er bein fylgni á milli raunvaxtastigs og útlánaafskrifta bankanna. Eftir því sem raunvextirnir eru svívirðilegri, þeim mun hærri verða afskriftirnar. Það er því ekki síst í þágu bankanna og eigenda þeirra sem þeir ættu að lækka vaxtastig útlánanna og tryggja þannig snurðulausari afkomu fyrirtækja og einstaklinga.
