Línuívilnun - hver er staðan?
Stjórnarflokkarnir báðir settu inn í stefnuyfirlýsingar sínar ákvæði um svo kallaða línuívilnun. Þetta var hluti af kosningafyrirheitum beggja flokkanna og áréttað af okkur frambjóðendum. Þess vegna er nú unnið að því að koma þessum málum í framkvæmd. Þau orð standa, eins og annað það sem við stefnum að með ríkisstjórnarsamstarfinu. Algjörlega er ástæðulaust að gera öðru skóna.
Það er líka gott að menn hafi í huga að einskis er að vænta frá stjórnarandstæðingum í þessum efnum. Flestir ( líklega helst að undanteknum VG mönnum) hafa þeir talað gegn þessari hugmynd með einum eða öðrum hætti. Það mátti lesa út úr orðum þeirra á fundinum á Ísafirði í gær, sunnudaginn 15. september. Enn skýrar kom þetta sjónarmið þeirra þó fram á fundum sem sjávarútvegsnefnd Alþingis sat á dögunummeð hagsmunaaðilum í Suðurkjördæmi; Suðurnesjum, Þorlákshöfn og Vestmannaeyjum. Þess ber að geta að andstaðan við línuívilnun er mikil á því svæði.
Á forræði ríkisstjórnarflokkanna
Málið er vitaskuld á forræði ríkisstjórnarflokkanna. Þar verður það klárað. Til þess þurfum við að komast að pólitísku samkomulagi og verður það meðal annars verkefni komandi mánaða að ná slíku samkomulagi. Oft hefur maður staðið frammi fyrir lakari stöðu við undirbúning framfaramála en núna. Nú erum við þó með í farteski okkar samþykktir beggja stjórnarflokkanna. Sá ágreiningur sem nú er verið að reyna að ýfa upp var í Sjálfstæðisflokknum útkljáður á Landsfundi flokksins.
Hvert er verkefnið?
En hvert er þá verkefnið.? Um hvað þurfum við að ná samkomulagi? - Nefna má eftirfarandi:
Niðurstaða þarf að fást um hvenær hrinda eigi línuívilnun í framkvæmd. Fundarsamþykktin frá Ísafirði kveður á um 1. nóvember, fyrir liggur vilji sjávarútvegsráðherra um að slíkt gerist hins vegar ekki fyrr en um næstu fiskveiðiáramót.
Deiluatriði er hver prósentan skuli vera og um vort hún eigi að vera sú hin sama fyrir allar fisktegundir. Nefna má að í áliti Landssambands smábátaeigenda frá 17. apríl 2002 er talað um 20 prósent flata ívilnun. Í umræðunni upp á síðkastið hefur oft verið nefn 20 prósent ívilnun í þorski en 50 prósent í öðrum tegundum. Aðrir hafa talað um lægri tölur; kannski á bilinu 12 til 18 prósent. Það er ljóst í mínum huga að eftir því sem hópurinn verður stærri sem ívilnunarinnar nýtur verður prósentan lægri. Það gefur nokkuð auga leið. Það er líka ljóst að umfang byggðakvótans mun hafa áhrif á prósentuna.
Þá er komið að þriðja atriðinu. Hverjir geta verið með? Þarna eru stjórnarflokkarnir ekki alveg sammála. Í samþykktum okkar sjálfstæðismanna er talað um dagróðrabáta sem róa með línu. Framsóknarmenn tala um dagróðrabáta sem róa með línu og beita og stokka upp í landi. Í samþykkt framsóknarmanna er því klárlega ekki átt við beitningavélabáta. Dagróðrabátur þarf út af fyrir sig ekki að beita í landi og strangt til tekið gæti því landsfundarsamþykkt okkar sjálfstæðismanna því náð til vélabáta sem landa daglega. En hitt verða menn auðvitað að virða að dagróðrar þýða ekki róðralag þar sem landað er annan hvorn dag, þriðja hvern dag, eða vikulega, eins og stundum er haldið fram. Orðið verður bara skilið bókstaflega.
En hvað með hagsmuni landverkafólks?
Það er alveg augljóst mál að önnur helsta réttlæting línuívilnunar er skírskotunin til hagsmuna byggðanna. Menn benda á ( og þar á meðal sá er þessar línur ritar) að línuútgerð sé mjög stunduð út um landsins dreifðu sjávarútvegsbyggðir. Enginn njóti ívilnunarinnar nema að sækja sjóinn. Sóknartengd aðferð sé líklegri til þess að skapa útvegsbyggðum sem eru nærri miðunum ákveðið forskot. Þess vegna beri að koma henni á, þó fráleitt leysi hún vanda allra sjávarútvegsplássanna í landinu.
Af þessu tilefni er full réttlæting í því fólgin að kveða á um að afli þessara báta komi til vinnslu og verðmætasköpunar á atvinnusvæði bátsins sem þessarar ívilnunar nýtur. Hér er ekki átt við tiltekna verstöð. Atvinnusvæði með nútíma samgöngum er mun víðtækara og er til skilgreint í bókum Byggðastofnunar, svo dæmi sé tekið. Vandæðalaust ætti því að vera að kveða á um slíkt í lögunum um línuívilnun.
Það er sanngjarnt og eðlilegt að landverkafólk njóti ávaxtanna af þessu fyrirkomulagi. Réttlæting línuívilnunarinnar er hvort sem er sótt meðal annars með skírskotun til hagsmuna byggðanna. Slíkt ákvæði væri enda líklegra til þess að tryggja stöðugleika í hráefnisframboði og þar með atvinnuöryggi. Ein ástæða þess að fólk flýr sjávarútvegsbyggðirnar er einmitt skortur á stöðugleika og staqrfsöruggi. Línuívilnun - svona framkvæmd væri líkleg til þess að stuðla að jákvæðari byggðaþróun
Hvenær var línuívilnun fyrst orðuð á Alþingi?
Sannleikurinn er sá að ótrúlega stutt er síðan að hugmyndir um línuívilnun skutu upp kollinum á nýjan leik. Línutvöföldunin sprakk í höndunum á okkur á sínum tíma. Þar var þess ekki gætt að sóknarmáttur flotans sem naut þessarar ívilnunar, takmarkaðist með einhverjum hætti. Af þessu þurfum við að læra.
Það var ekki fyrr en 22. apríl árið 2002 að hugmyndin um línuívlinun var fyrst sett fram á Alþingi. Undirritaður talaði þá fyrir henni með eftirfarandi hætti:
"Ég hef líka sagt það og vakið athygli á því að byggðakvótarnir eru orðnir umsvifameiri heldur en ég held að flestir hafi áttað sig á og ég hef verið þeirrar skoðunar að það væri skynsamlegt að reyna að fara að feta sig út úr þeirri leið, ekki inn í hana. Í því sambandi hef ég t.d. verið að horfa til hugmynda á borð við þá að veita einhvers konar línuívilnun, og vil ekkert endilega festa mig nákvæmlega í þá útfærslu heldur hef ég verið að segja að þarna kynni að vera leiðin fyrir okkur út úr þessu að setja inn í fiskveiðistjórnarkerfið einhvers konar línuívilnun af einhverjum toga sem gæti auðveldað okkur þessa leið út úr byggðakvótamálinu einfaldlega vegna þess að það er auðvitað þannig að byggðakvótarnir eru settir upp, eins og fram hefur komið í þessum umræðum, til þess að koma til móts við þau byggðarlög sem hafa minnsta veiðiréttinn og það hefur auðvitað skilað árangri á mörgum sviðum. Það hefur aukið veiðiréttinn á þessum svæðum eins og margoft hefur komið fram. Hins vegar eru þessi kerfi samfara mjög mörg vandamál og þess vegna hef ég t.d. verið mjög gagnrýninn á byggðakvótahugmyndafræðina þó að ég hafi hins vegar í ljósi þeirrar stöðu sem málið er í, fallist á að beita þessari aðferð í því skyni að bæta og auka veiðirétt minnstu byggðarlaganna í landinu. "
Gaman er nú að halda þessu til haga þegar umræðurnar um línuívilnun standa sem hæst. Þess má og geta að ekki finnast nema tvö önnur dæmi í tölvuskráðum ræðum Alþingis um að orðið línuívilnun komi við sögu. Auk ræðu minnar sem fyrr er um getið, kom þetta fram þann 3. maí 2002 í framsöguræðu Svanfríðar Jónasdóttur talsmanns minnihlutans í sjávarútvegsnefnd með orðréttri skírskotun til minnihlutaálits um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Þriðja dæmið getur að líta í ræðu minni í umræðum um stefnuræðu Davíðs Oddssonar forsætisráðherra nú í vor. Engin fleiri dæmi eru um að hugtakið línuívilnun finnist í ræðusafni Alþingis.
Og nú er ekki ónýtt að minna á máltækið; orð eru til alls fyrst.
