Pistlar
Samhljómur í afstöðu til gengismála
Grein sem ég ritaði í Fiskifréttir og birtist í blaðinu 6. júní sl. hefur vakið athygli og kallað fram umræður. Þar voru færð rök fyrir því að Seðlabankinn ætti að beita tækjum sínum og tólum til þess að stuðla að lægra raungengi krónunnar. Í greininni var að finna efnislega gagnrýni á stefnu Seðlabankans í þessu máli, þó vissulega væri um að ræða verkefni sem heyrir undir Seðlabankann og ekki er á nokkurs manns færi utan bankans að taka þessi mál í sínar hendur að óbeyttum lögum.
Það sjónarmið sem ég setti fram er í samræmi við stjórnmálaályktun Landsfundar Sjálfstæðisflokksins, ennfremur í samræmi við skoðun Árna M. Mathiesen sjávarútvegsráðherra, Friðriks J. Arngrímssonar framkvæmdastjóra LÍÚ og fleiri talsmanna atvinnulífins og í rauninni árétting á grein sem ég reit í Morgunblaðið fyrir skemmstu og birt hefur verið í heild á þessari heimasíðu. Um þetta sjónarmið virðist því að myndast býsna breið samstaða.
Hver er stefna Sjálfstæðisflokksins?
Í fyrsta lagi er rétt að rifja upp skoðun Sjálfstæðisflokksins. Stefnumótun flokksins kemur fram í ályktunum á Landsfundi. Ekki síst í því sem segir í Stjórnmálaályktunum. Undirritaður var formaður stjórnmálanefndar sem undirbjó tillöguna. Um hana myndaðist ágæt samstaða og var hún samþykkt samhljóða á hinum geysifjölmenna og vel heppnaða Landsfundi. Þar er ályktað mjög í þá veru sem ég ritaði um í umrædda grein í Fiskifréttum. Því er eðlilegt að birta þann kafla Stjórnmálaályktunarinnar í heild.
Stöðugt verðlag ? lækkandi vextir
"Á skömmum tíma hefur tekist að útrýma viðskiptahalla sem hér hafði verið um nokkurra ára skeið. Gagnstætt hrakspám þá varð sú aðlögun án erfiðleika. Jafnframt hefur verðbólgan lækkað mjög hratt og margar vörutegundir lækkað svo um munar. Þetta er afleiðing af þeirri stefnumörkun sem unnið hefur verið eftir að undanförnu. Þrátt fyrir þessa lækkun verðlags eru vextir hér á landi enn of háir og tvímælalaust forsendur við núverandi aðstæður til að þeir geti lækkað enn. Eðlilegt er að Seðlabanki Íslands beiti stjórntækjum sínum til þess að stuðla að frekari vaxtalækkun. Gengi íslensku krónunnar ræðst nú ekki af ákvörðunum stjórnmálamanna heldur á frjálsum gjaldeyrismarkaði. Því ber að nýta tæki hins frjálsa markaðar til að hafa áhrif á raungengi íslensku krónunnar en hið tímabundna háa raungengi er farið að hafa íþyngjandi áhrif á útflutningsgreinarnar. Vaxtalækkun nú myndi tvímælalaust stuðla að raungengislækkun og efla atvinnulífið frekar. Vegna markvissrar stjórnar ríkisfjármála undir forystu Sjálfstæðisflokksins hefur ríkissjóður verið rekinn með myndarlegum afgangi. Á þessum tíma hafa skuldir ríkissjóðs lækkað. Ríkið hefur ekki sótt inn á innlendan lánamarkað og hefur þannig myndað svigrúm til þeirrar vaxtalækkunar sem þegar hefur orðið. Stórlækkuð vaxtabyrði ríkissjóðs hefur og gefið færi á útgjaldaaukningu til velferðarmála og nauðsynlegra framkvæmda, jafnframt því að lækka skatta hjá almenningi og fyrirtækjum.
Með þeim kjarasamningum sem nú gilda í landinu hefur verið lagður grunnur að áframhaldandi lífskjarasókn, án þess að stöðugleika sé ógnað. Þetta tókst meðal annars vegna þess að svigrúm atvinnulífsins var aukið með ívilnandi aðgerðum hins opinbera. Þannig er augljóst hvernig skattalækkanir til fyrirtækja hafa í raun ratað ofan í launaumslög almennings í landinu."
"Nákvæmlega það sem við erum að biðja um"
Enn má nefna skoðun Friðriks J. Arngrímssonar framkvæmdastjóra LÍÚ, sem segir í viðtali við Morgunblaðinu á dögunum að Seðlabankinn eigi að grípa til róttækra aðgerða. Frásögn blaðsins af skoðunum framkvæmdastjórans er á þessa leið:
"FRAMKVÆMDASTJÓRI Landssambands íslenskra útvegsmanna, Friðrik J. Arngrímsson, segir að stjórnvöld eigi að beita sér fyrir gengislækkun krónunnar og tímabært sé orðið fyrir Seðlabankann að grípa til róttækra aðgerða. Telur hann að gengið eigi að geta lækkað um 10%. Allur hagnaður sé nánast að hverfa úr sjávarútveginum og fleiri atvinnugreinum, m.a. ferðaþjónustunni.
Friðrik segir að þó að gengið sé ekki hátt í sögulegu samhengi þá verði menn að horfa á innlendar kostnaðarhækkanir. Ekki verði hið sama úr rúmum 70 krónum fyrir dollarann og fyrir nokkrum árum.
"Við erum einfaldlega að benda á að ríkið er stór þátttakandi á peningamarkaðnum. Þegar það veldur þessu með ákvörðunum um stórframkvæmdir á Austfjörðum þá gerum við kröfu til að ríkið grípi til þeirra mótvægisaðgerða sem mögulegar eru. Þegar sagt er að Seðlabankinn geti aðeins haft áhrif á gengið til skamms tíma þá er það nákvæmlega það sem við erum að biðja um. Á meðan væntingar um innstreymi gjaldeyris valda gengishækkun krónunnar þá verður ríkið að taka á málinu," segir Friðrik."
Gengi krónunnar er of hátt - segir sjávarútvegsráðherra
Aðspurður um afstöðun sína um þetta mál, segir Árni M. Mathiesen sjávarútvegsráðherra að hann telji gengi krónunnar sé of hátt miðað við stöðuna í dag.. Frásögn blaðsins af skoðunum ráðherrans er eftirfarandi:
"Árni M. Mathiesen sjávarútvegsráðherra segist fyrir sitt leyti geta tekið undir málflutning LÍÚ í gengismálum en bendir um leið á að þau séu í sjálfstæðum höndum Seðlabankans, ríkisstjórnin hafi ekkert með þau að gera.
"Mín skoðun er sú að gengið sé of hátt, miðað við stöðuna í dag. Það er að stærstum hluta til vegna þess hve dollarinn er veikur á alþjóðagjaldeyrismarkaði en hefur að miklum minnihluta til að gera með stóriðjuframkvæmdir á Austurlandi. Þetta sést með samanburði á því hve íslenska krónan hefur breyst gagnvart evrunni annars vegar og gagnvart dollarnum hins vegar. Þess vegna er mjög erfitt fyrir Seðlabanka Íslands að gera eitthvað í því til að styrkja stöðu dollarans. Hins vegar finnst mér sjálfum að vextir mættu gjarnan lækka og þeir myndu þá hafa einhver áhrif á að veikja gengi krónunnar. Það myndi örugglega aldrei vega upp á móti breytingum dollars nema í litlum mæli en gerðist frekar gagnvart evrunni," segir Árni."
Ríkið hefur bætt stöðu sína
Þessi frásögn er tekin saman af tilefni þeirrar umræðu sem hefur farið fram um vaxta og gengismál í kjölfar greinar minnar í Fiskifréttum þann 6. júní sl. Vissulega er það rétt að handstýring gengis heyrir til fortíðinni. Það þýðir þó ekki að Seðlabankinn eigi að standa álengdar með hendur fyrir aftan bak. Hann hefur hlutverk, þó að sönnu sé líklegt að áhrifin yrðu fremur til skamms tíma en til langframa. En það skiptir miklu máli hversu lengi menn þurfa að búa við ofurgengi. Það kennir sagan okkur. Ríkið hefur gert sitt, með því að draga sig út af innlendum lánamarkaði og skapað þannig rými fyrir öðrum þátttakendum á lánamarkaði og stuðlað að lægri vöxtum. Ríkisvaldið hefur verið ábyrgt í ríkisfjármálastefnu sinni með því að greiða niður skuldir og lækka lífeyrisskuldbindingar. Allt gefur þetta gott svigrúm til skynsamra og ábyrgra peningamálaaðgerða.
