Styrkur og veikleikar í ferðaþjónustu
Ferðamálaráðstefnan sem haldin var í Stykkishólmi 17 og 18. október dró vel fram styrk og veikleika í ferðaþjónustunni á Íslandi. Það ríkir sóknarhugur í greininni. Hún hefur sannarlega fengið sinn skerf af erfiðleikum. En upp úr stendur að fyrir frumkvæði fólksins í greininni sjálfri, eru að verða gríðarlegar framfarir og hún hefur upp á margt að bjóða sem var ekki til staðar fyrir fáeinum árum.
Ferðaþjónustan einkennist af einkaframtaki þar sem fólk hefur að eigin frumkvæði fitjað upp á nýjungum og lagt fram eigið fé og fyrirhöfn. Fyrir vikið er greinin sveigjanleg og kröftug. Vandi hennar er hins vegar sá að arðsemi er ekki nægjanleg og því hefur ekki byggst upp það eigið fé sem nauðsynlegt er. Stóra verkefnið framundan er meðal annars að reyna að bæta arðsemi greinarinnar.
Úr tapi í hagnað
Síðasta ár var ferðaþjónustunni á margan hátt örðugt. Hremmingarnar eftir 11. september settu sinn svip á umhverfið allt. Ekki síst hér á landi. Við höfðum byggt upp mikla þjónustu í flugi yfir Norður Atlantshafið. Sú flugleið varð sérlega illa úti vegna samdráttarins sem fylgdi í kjölfar hryðjuverkaárásanna. Samkeppnin jókst á öllum mörkuðum, stór og öflug ríki dældu fjármagni inn í fyrirtæki í ferðaþjónustu, einkum til flugfélaganna.
Þess vegna er það sérlega ánægjulegt að vita að okkar helsti burðarás í ferðaþjónustunni, Flugleiðir hafa snúið tapi í hagnað. Það skiptir miklu máli fyrir aðra þætti okkar ferðamála. Sömu sögu er að segja af öðrum íslenskum flugfélögum. Innanlandsflugið sem lengst af ver rekið með tapi skilar nú hagnaði. Þetta eru góð tíðindi
Mikil uppbygging - stóraukin fjölbreytni
Gríðarleg uppbygging hefur átt sér stað í íslenskri ferðaþjónustu undanfarin ár. Fjárfestingar hafa verið miklar, einkanlega í hótelum, en einnig í afþreyingu af hvers konar tagi. Gamalreyndir ferðaþjónustumenn þykjast sá einna mestu breytingarnar á því sviði. Ferðaþjónusta á Íslandi hefur einfaldlega upp á svo miklu fleira að bjóða nú en áður.
Við sem ferðumst um landið okkar vitum þetta. Ef við bara í huganum hverfum fáein ár aftur í tímann skynjum við þessar breytingar. Hestaleigur, kajakferðir, "river-rafting", trússferðir í óbyggðum, merktar gönguleiðir, sjóstangveiði, mótttaka skemmtiferðaskipa, menningartengd ferðaþjónusta, söfn og svo framvegis og svo framvegis. Upptalningin gæti haldið lengi áfram. Allt er þetta til marks um framfarahug og útsjónasemi.
Nýting fjárfestingarinnar er ekki nægjanleg
Vandinn sem við er að glíma er hins vegar sá að nýting fjárfestingarinnar er ekki næg. Þetta er gamalt og nýtt vandamál. Við því hafa menn reynt að bregðast, en árangurinn er alls ekki nægur.
Sannarlega hefur ýmislegt tekist. Ferðamannatíminn er til dæmis orðinn miklu lengri á höfuðborgarsvæðinu. Stuttar ferðir útlendinga hingað til lands utan hefðbundins háannatíma, skila ferðaþjónustu og öðrum á því svæði dýrmætum tekjum vor og haust. Að einhverju leyti hafa aðilar utan svæðisins notið þessa, til dæmis þeir sem bjóða upp á stuttar ævintýraferðir um óbyggðir Íslands á jeppum og öðrum slíkum öflugum farartækjum. Stór hluti landsins nýtur þessa því miður ekki og það er vandinn.
Þess vegna er mjög nauðsynlegt að í markaðsstefnu Ferðamálaráðs sé sérstaklega tekið á þessu máli. Við verðum að auka áhersluna á markaðssetningu sem lengir ferðamannatímann víðar á landinu. Þannig er hægt að stuðla að því að fjárfestingin nýtist betur. Það er mikilvægt innlegg í það að bæta afkomu greinarinnar á landsvísu.
Lækkun gjalda í Flugstöðinni
Aannað dæmi um hvað hægt væri að gera nefndi ég einmitt í ræðu sem ég flutti sem formaður Ferðamálaráðs Íslands á Ferðamálaráðstefnunni. Ég greindi frá því að innan Ferðamálaráðs hefði verið rætt um og því hreyft við hlutaðeigandi yfirvöld að beita verðlagningu hjá Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf til þess að stuðla að aukinni umferð utan hefðbundins ferðamannatíma.
Flugstöðin er fyrirtæki. Stundum er mikil eftirspurn eftir þjónustu þess og stundum minni. Til þess að auka eftirspurnina utan háannatímans verða menn meðal annars að beita verðlagningunni. Lækka verðið þegar eftirspurnin er lítil og gera "vöruna" þannig eftirsóknarverðari. Þetta gæti dreið að flugvélar og ferðamenn. Þannig væri eitt skref stigið.
Önnur fyrirtæki gera slíkt. Flugleiðir lækka fargjöld sín á ákveðnum tímum. Verslanir beita verðlagningnni til að draga að viðskiptvini og þannig má áfram telja. Eðlilegt sýnist að Flugstöðin - sem nú er ekki stofnun heldur fyrirtæki í samkeppnisumhverfi - geri hið sama.
Menntamálin eru á réttri leið
En þegar grannt er skoðað er ljóst að ferðaþjónustan okkar er afar mikilvæg atvinnugrein. Hún er gjaldeyrisskapandi og veitir fjölmörgu fólki atvinnu. Hún er vaxtarbroddur, ekki síst á landsbyggðinni og hún gefur ungu fólki möguleika á að spreyta sig.
Innan greinarinnar hafa orðið miklar framfarir, ekki síst í menntamálum. Er ferðamálabrautin á Hólum í Hjaltadal sérlega gott dæmi um það.
Stjórnvöld hafa aukið mjög beinan og óbeinan stuðning við greinina, eins og glöggt má sjá á fjárframlögum til hennar frá ríkissjóði.
Allt er þetta dæmi um hin jákvæðu teikn sem við sjáum hvarvetna. Það er því ástæða til að binda miklar vonir við áframhaldandi vöxt þessarar mikilvægu atvinnugreinar
