Pistlar
Fjögur dæmi um flutning ríkisverkefna
Kannski finnst einhverjum borið í bakkafullan lækinn að tala um flutning verkefna ríkisins eða flutning ríkisstofnana út á land. Það er ekki svo. Annað orðatiltæki á betur við satt að segja; aldrei verður góð vísa of oft kveðin.
Tilefnið er alltaf til staðar. Í síðustu viku dúkkaði inn í umræðuna skýrsla Byggðastofnunar þar sem fjallað var um svo kallaðar stoðgreinar sjávarútvegsins. Þar er meðal annars vakin athygli á fjölmörgum opinberum störfum sem eru bein þjónusta við sjávarútveginn. Og eins og fyrri daginn eru þau eiginlega öll unnin fyrir sunnan.
Um þetta mál fjallaði ég í Ríkisútvarpinu í vikunni í viðtali við Karl Eskil Pálsson, sem spurði mig álits á því hvort unnt væri að vinna þessi störf utan höfuðborgarsvæðisins. Því svaraði ég að sjálfsögðu játandi, enda er af nógu að taka. Hér á eftir, verða af þessu tilefni, nefnd tvö dæmi um verkefni á málefnasviði Sjávarútvegsráðuneytisins sem unnt er að flytja út á land og sem ætti hvergi að vinna annars staðar og ennfremur vakin athygli á tveimur öðrum verkefnum, sem best eiga heima utan höfuðborgarsvæðisins.
Veiðarfærarannsóknir utan höfuðborgarsvæðisins
Tökum fyrst til við Sjávarútvegsráðuneytið. Fyrir nokkrum árum gerði ég ásamt mörgum góðum mönnum tilraun til þess að uppbygging veiðarfærarannsókna færi fram á Ísafirði, undir forystu Hafrannsóknarstofnunar og í samvinnu við fyrirtæki á þessu sviði. Ástæðan var einföld. Slík þekking var þá ekki til staðar nema næsta takmörkuð innan stofnunarinnar. Á Ísafirði var hins vegar búsettur sérmenntaður maður á þessu sviði, sem hafði áhuga á að sinna þessu verkefni, en með einu skilyrði þó. Hann fengi að búa og starfa fyrir vestan. Fyrir lá að fyrirtæki á svæðinu voru tilbúin að veita þessu máli brautargengi. Og alþekkt er að innan Netagerðar Vestfjarða hefur byggst upp mikil þekking á veiðarfærarannsóknum. Fátt virtist rökréttara en að þarna yrði byggt upp lítið vísindasamfélag, sem starfaði út frá höfuðstöðvum Hafró í Reykjavík.
En það reyndist tómt mál um að tala. Á okkur var ekkert hlustað. Við náðum þessu ekki fram. Og allir þekkja framhaldið. Við vitum að veiðarfærarannsóknir eru stundaðar í alltof litlum mæli við Ísland, eins og ég hef áður bent á. Þarna er hins vegar augljóst og kjörið verkefni sem unnt er að vinna og æskilegt væri að vinna utan höfuðsvtöðvanna.
Veiðieftirlitið úr miðborg Reykjavíkur
Þeir sem tíðum fljúga með innanlandsflugi, ferðast um landið og gista á gistihúsum á landsbyggðinni rekast oft á hina ágætu starfsmenn Fiskistofu. Eru hér á ferðinni veiðieftirlitsmenn, en þeim hefur fjölgað mikið til þess að geta sinnt betur því margþætta eftirlitshlutverki sem við á löggjafarsamkomunni höfum ætlað þeim. Æ oní æ hefur verið farið þess á leit að þessir menn hefðu bækistöðvar sínar á landsbyggðinni. Ekki síst í ljósi þess að Fiskistofa er með nokkrar starfsstöðvar úti á landi. Hér er um að ræða verkefni sem fyrrverandi sjómenn eru afskaplega hæfir til að sinna, margir hverjir. Eins og menn vita er hins vegar ekki um auðugan garð að gresja fyrir slíka menn úti á landi, því miður.
Til þess að átta mig á málinu hef ég sem formaður Sjávarútvegsnefndar Alþingis hvert haust í tengslum við fjárlagaumræðuna fengið upplýsingar um stöðugildi Fiskistofu sem og annarra stofnana sem undir Sjávarútvegsráðuneytið heyra. Þar hefur meðal annars komið fram umtalsverð fjölgun í veiðieftirliti, en sú fjölgun hefur öll, - nákvæmlega öll, - orðið í starfsliðinu fyrir sunnan. Þó vita allir að veiðieftirlitið er ekki framkvæmt frá Reykjavíkurhöfn, heldur frá öllum höfnum landsins. Augljóslega væri kjörið að slík starfsemi væri meðal annars unnin frá starfsstöðvum Fiskistofu um landið. Við slíkum óskum hefur skollaeyrunum frægu verið skellt, því miður.
En fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Sá sem hér stýrir penna er formaður Ferðamálaráðs. Og auðvitað gleður það hans gamla hjarta að þetta fyrirkomulag auki tekjur í innanlandsflugi, fjölgi notkunardögum bílaleiganna og stuðli að fleiri gistinóttum hótela og gistiheimila á landsbyggðinni. En ætli það væri nú samt ekki nær að vinna það með öðrum hætti?
Símaþjónusta á heilbrigðissviði
Þriðja dæmið sem nefna má, birtist á sjónvarpsskjáunum núna á dögunum. Frá því var greint að hugmyndir væru uppi um að stórefla símaþjónustu við sjúkt fólk, með sérstakri miðstöð á þessu sviði. Væri ætlunin með þessu að draga úr því ófremmdarástandi að fólk færi af öllum tilefnum, litlum sem stórum, inn á hátæknisjúkrahúsin, sem væri óþarflega kostnaðarsamt og yki álag á þessum stofnunum sem væru ofhlaðnar verkefnum fyrir. Þetta er mikið rétt og virðist afar skynsamlegt.
En eitt vakti athygli mína. Um þetta mál var rætt eins og sjálfgefið væri að öll þessi nýja starfsemi færi fram frá tilteknum stað í Reykjavík. Mikið ef maðurinn í sjónvarpinu sem sagði frá þessu nefndi ekki ákveðið húsnúmer við einhverja götu fyrir sunnan. Sú spurning hvarflaði greinilega hvorki að spyrjandanum né viðmælandanum hvort staðsetja mætti þessi verkefni úti á landi.
Þó er alveg viðblasandi að verkefni af þessu tagi mætti af tæknilegum ástæðum staðsetja hvar á landinu sem væri. Augljóslega væri þó skynsamlegast að vinna þau í nálægð við sjúkrastofnanir til þess að tryggja sem bestu þjónustuna. En það vill bara svo til að slíka þekkingu má finna víðar en í henni Reykjavík. Augljóslega væri kjörið að setja niður þessa starfsemi við einhverja heilbrigðisstofnunina utan höfuðborgarsvæðisins.
Þessi hugmynd um símþjónustu af þessu tagi er ekki ný. Nú virðist hún hins vegar komin eitthvað á veg. Það blasir við hverjum manni að svona starfsemi á einmitt að staðsetja úti á landi. Nýta betur þau mannvirki sem ríkið hefur byggt þar upp og stuðla um leið að uppbyggingu sérþekkingar, jafnframt því sem er aðalatriðið málsins; veita sem besta og öruggasta þjónustu á hagkvæman hátt.
Verða fjarskiptin öll að fara fram frá Reykjavík
Síðasta dæmið sem hér verður nefnt lýtur að nýrri miðstöð almannavarna sem greint var frá í fjölmiðlunum. Eins og frá þessu var sagt, virtist hér á ferðinni skynsamlegt fyrirkomulag, sem hefði það að markmiði að tryggja boðleiðir og koma í veg fyrir árekstra þeirra sem koma að björgun og leit. Veigamikill hluti af þessu verkefni er fjarskiptastarfsemi. Og ég endurtek, fjarskiptastarfsemi.
Nú vitum við öll hver er eðli slíkrar starfsemi. Hún er ekki bundin við tiltekna staðsetningu. Boðin fara með símalínum, örbylgjum, gervihnöttum, eða öðrum þeim leiðum sem nútímatækni byggist á. Þessi boð koma um langan veg og stuttan og gera engan greinarmun á því hvort sá er móttekur boðin situr við starfsstöð sína við Slökkvistöðina í Reykjavík, vestanlands, norðan lands, austan lands, eða sunnan lands. Á þetta í þessu tilviki jafnt við um neyðarlínu, eða fjarskiptamiðstöð af öðru tagi.
Hér eru því rakin verkefni, sem ætti að setja niður utan höfuðborgarsvæðisins, en vitaskuld í beinum tengslum við þá öryggis og almannavarnamiðstöð sem á að reisa, hvar svo sem hún verður svo staðsett.
Eiga opineru störfin lögheimili fyrir sunnan
Hér hafa verið rakin fern dæmi um verkefni sem vel mætti vinna utan höfuðborgarsvæðisins en eru það ekki. Á bak við tillögu mína er sú grundvallarhugsun að opinber störf "eigi ekki heima í Reykjavík" - hafi ekki þar lögheimili, eða séu þar sem þinglýst kvöð og réttur. Menn eigi þess vegna í hvert skipti að taka ákvörðun um staðsetningu þessara starfa og gera það á efnislegum forsendum. Þá kemur það af sjálfu sér að þau verða ekki síður sett niður á landsbyggðinni en í landnámi gamla Ingólfs.
Það er ekki gert í dag. Núna eru þessar ákvarðanir teknar af hinni ósýnilegu hönd vanans sem öllu ræður í bland við þekkingarleysi og fordóma. Það er byggðastefna í raun, byggðastefna fyrir höfuðborgarsvæðið.
Og svona eitt í lokin. Verði ábyrgðarmenn þeirra verkefna sem hér hafa verið gerð að umtalsefni spurðir, munu þeir allir kunna sín stöðluðu svör gegn því að verkefnin séu færð út fyrir pósthólfin í Reykjavík. Það mun ekkert koma á óvart í þeim efnum. Þetta segir sagan okkur og það kæmi á óvart ef eitthvað annað yrði upp á teningnum
Það breytir því ekki að baráttuna verðum við að heyja og halda henni áfram. Öðruvísi náum við engum árangri.
