Einkaframkvæmd í vegamálum tímabær á ný

8.1.2007

Undanfarið hefur átt sér stað mikil umræða um einkaframkvæmd í samgöngumálum. Einkaaðilar hafa ítrekað stigið fram og líst yfir áhuga sínum á þátttöku í framkvæmd og rekstri samgöngumannvirkja.

Reynsla okkar Íslendinga er ekki ýkja mikil á þessu sviði, en Hvalfjarðargöngin eru eina samgöngumannvirkið sem hefur verið fjármagnað og rekið í einkaframkvæmd. Göngin voru opnuð árið 1998 og hafa nú verið í notkun á níunda ár. Ávinningur af þessari framkvæmd er allra, almenningur fékk samgöngubót sem ekki hafði verið á vegaáætlun. Fleiri hafa notað göngin en búist var við í upphafi og þ.a.l. hafa þau borgað sig upp hraðar og allar líkur eru á að ríkið fái göngin afhent fyrr vegna þessa. Ríkið losnaði við dýra framkvæmd og eigendur ganganna hafa hagnast á rekstrinum. Þetta eina dæmi okkar hefur sannað að leið einkaframkvæmdar í vegamálum er raunhæfur kostur sem stjórnmálamenn mættu íhuga oftar þegar farið er út kostnaðarsamar vegaframkvæmdir af hálfu ríkisins.

En hvað er einkaframkvæmd?

„Einkaframkvæmd hefur verið skilgreind sem sú aðferð að bjóða út á samkeppnis-grundvelli þjónustu sem áður var nær alfarið á herðum hins opinbera og hið opinbera vill áfram stuðla að eða fjármagna“.(1)

En hvers vegna einkaframkvæmd?

Með því að velja einkaframkvæmd getur ríkið nýtt sér kosti einkaframtaksins án þess að einkavæða. Ávinningurinn við slíka framkvæmd er sá að kostir virkrar samkeppni í hönnun, rekstri og byggingu samgöngumannvirkja eru nýttir. Jafnframt má færa rök fyrir auknum möguleika á hagræðingu og nýsköpun með aðkomu einkaaðila.

Framundan er stórátak í vegamálum landsins, en hingað til hafa vegaframkvæmdir verið fjármagnaðar með tekjum af bensíngjaldi, olíugjaldi, þungaskatti, leyfisgjöldum og með sérstökum framlögum úr ríkissjóði. Er ekki löngu orðið tímabært að greiða leið einkaaðila að vegaframkvæmdum og leyfa einkaframtakinu að njóta sín þar sem og annarsstaðar í samfélaginu?

Erla Ósk Ásgeirsdóttir, formaður Heimdallar