Önnur sjónarmið
Alltaf á móti ?
Mér er sannur heiður af því að vera gestapenni á hinni virku heimasíðu Einars Kr. Guðfinnssonar – Bolvíkings með meiru. Vil ég þakka honum það boð um leið og ég óska Einari innilega til hamingju og farsældar í því ábyrgðarmikla starfi sem hann hefur tekið að sér sem sjávarútvegsráðherra. Ekki ef ég eitt augnablik að nú muni gefa á bátinn – einkum til að byrja með – þegar nýr ráðherra gengur í brúna. Einar hefur hins vegar verið virkur þátttakandi í mótun þeirrar sjávarútvegsstefnu sem nú er við lýði og hefur staði sem klettur af sér á stundum þunga ágjöf.
Mig langar hins vegar í þessum pistli til þess að velta upp hugleiðingu í framhaldi af skemmtilegri grein Harðar Bergmann í Morgunblaðinu í dag. Hann tekur þar nefnilega til umfjöllunar hið merka fyrirbrigði að vera á móti.
Alltaf á móti
Örugglega væri fróðlegt fyrir sálfræðinga, siðfræðinga, stjórnmálafræðinga og aðra fræðinga sem leika að lesa einhverja áratugi aftur í tímann ræður á Alþingi og greinarskrif í fjölmiðlum um afstöðu einstakra stjórnmálamanna til ýmissa málefna. Það er rétt hjá Herði að sá plagsiður hefur breitt um sig í íslenskum stjórnmálum að stjórnarandstaða allra tíma leggst í megindráttum gegn stefnumálum stjórnarflokka hverju sinni. Finna má jafnvel dæmi þess að heilu þingflokkarnir hafi greitt atkvæði með málum sem þeir lögðust eindregið gegn eins og einu til tveimur kjörtímabilum áður þegar þeir voru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Manni sýnist þetta orðin meginreglan, þó finna megi stöku undantekningar á slíkum málum. Enn merkilegra verður þetta fyrirbrigði þegar haft er í huga að hugmyndafræðilegur grundvöllur milli flestra flokka nema þá helst VG hefur minnkað hressilega síðasta áratuginn. Þannig hafa svokallaðir vinstriflokkar færst til hægri og hægriflokkar teygja sig vel til vinstri. Sóknin inn á miðjuna hefur fært flokkana í raun nær hverjum öðrum. Þannig má jafnvel halda því fram að milli flokka í mörgum tilvikum sé ekki meiri ágreiningur um einstök mál heldur en er innan flokkanna. Þetta gerir stjórnmálin ef til vill flóknari nú en áður þegar vinstri var vinstri og hægri var hægri og miðjan stóð kyrr.
Nýjar áherslur
Við þessa uppstokkun á hugmyndafræði og samhliða hröðum breytingum í samfélaginu má segja að takturinn í stjórnmálum hafi að mörgu leyti breyst. Þannig hefur stjórnarandstaðan fært sig meira frá málefnalegri umfjöllun og gagnrýni yfir í persónulegt stríð við einstaka stjórnmálamenn. Þáttur fjölmiðla og fjölmiðlunar er orðinn ríkari í stjórnmálavafstrinu en áður var. Þannig er oft fróðlegt að fylgjast með því hvernig stjórnmálamenn beina orðum sínum og tímasetningu þeirra að útsendingatíma ljósvakafjölmiðla og beita fyrirsagnakenndum stikkorðum í þeirri von að fanga athygli fjölmiðlanna. Oftar en ekki rata hinir kokhraustustu í fréttir.
Þó hefur lítil breyting orðið á þeim sið stjórnarandstöðu, sem haldist hefur líklega í áratugi að leggjast gegn málefnum stjórnarflokka. Hörður Bergmann veltir einmitt þjóðfélagslegum áhrifum þess fyrir sér. Taka má undir með honum að þar í rauninni skaðist þjóðarhagsmunir því varla geti andófið verið jafn einhlítt og raun hefur borið vitni í áratugi. Mér er sagt að í japanskri stjórnmálaumræðu sé mun algengara að stjórn og stjórnarandstaða sameinist um góð mál. Þar séu með öðrum orðum heildarhagsmunir látnir víkja fyrir skammtíma, pólitískum hagsmunum. Mér finnst umræðan hér of oft bera keim af skylmingum fremur en að vera hin gagnrýna umræða sem Páll Skúlason, fyrrverandi Háskólarektor hefur svo skemmtilega skrifað um.
Breytingar í væntum.
Af viðræðum við fólk sem stendur utan stjórnmála skynja ég ákveðna þreytu gagnvart hinum hefðbundnu skylmingum stjórnmálanna hér á landi. Manni sýnist margir orðnir þreyttir á skylmingum sem fjalli minna um málefni en meira um persónur og glímu milli meirihluta og minnihluta. Þannig gefa margir sér að komi mál frá stjórnarandstöðu leggist stjórnarsinnar gegn því og öfugt. Ekki finnst mér ólíklegt að í áframhaldandi lýðræðisþróun á Íslandi muni þessi þreyta hreinlega kalla á breytingar stjórnmálaumræðunnar. Það kann að vera eitt brýnasta verkefni stjórnmálaflokkanna að efla umræðuna í besta skilningi þess orðs, skerpa málefnastöðuna og láta málefnið sjálft stýra umræðunni fremur en hina þreyttu rimmu milli meirihluta og minnihluta. Þrætubókarlistin, sem byggir á því að vera sammála um að vera ósammála, hlýtur að víkja fyrir þeirri gagnrýni umræðu sem Páll Skúlason hefur kallað eftir og Hörður Bergmann bendir á.
Boð Einars Kr. fyrir gestapenna er jákvætt skref í þessa veru.
Með kærri kveðju, Hjálmar Árnason, Framsóknarflokki.
