Önnur sjónarmið
Sjálfstæðisflokkur í greipum hugmyndafræði
Ef við hverfum rúmlega hálfa öld aftur í tímann og litumst um í hinu pólitíska landslagi þá var skipting í stjórnmálaflokka í grófum dráttum með svipuðu sniði og nú, þótt stærðarhlutföll hafi breyst og nafngiftir að einhverju leyti. Annars vegar var fylking til hægri og hins vegar til vinstri. Þeir sem stóðu yst til vinstri, sósíalistar, vildu róttækar breytingar í þjóðfélaginu, og þeir sem lengst gengu vildu bylta því, voru byltingarsinnar. Þeir studdust gjarnan við hugmyndafræðileg rit sósíalismans. Eftir því sem leið á öldina tóku að berast illar fréttir úr Austurvegi þar sem bylting hafði átt sér stað. Í Sovétríkjunum varð ríkisvaldið kúgunartæki og í atvinnulífi þeirra ríkja sem sósíalísk byltingaröfl höfðu náð völdum urðu ekki þær framfarir sem margir vinstri menn höfðu vænst. Ekki virtist reynslan boða gott sögðu þá gagnrýnendur þessarar stefnu. Við þessu áttu kommúnistar það svar að menn skyldu í engu fara sér óðslega að draga ályktanir. Menn yrðu að gæta að því að nýr heimur væri í mótun. Það væri einfaldlega rangt að draga lærdóma af reynslunni því enn væri hinn nýi heimur ófullburða. Reynsla væri, með öðrum orðum, ekki komin á það fyrirkomulag sem í vændum væri. Málsvarar sósíalismans voru menn ídeólógíunnar en ekki reynsluvísindanna.
Hægri menn á þessum tíma voru annarrar skoðunar. Oft nefndir íhaldsmenn, því þeir vildu taka breytingum með varúð og voru upp til hópa pragmatistar sem lögðu áherslu á að skoða bæri hvert mál með tilliti til aðstæðna. Hugmyndafræði var þeim eitur í beinum – flestum hverjum. Vissulega var þetta ekki einhlítt því um og upp úr miðri öldinni byrjaði að skjóta sprotum í þröngum hópum fræðimanna sú endurvakning markaðshyggjunnar, sem síðan hefur orðið ofan á hjá hægri sinnuðum stjórnmálamönnum. Um og upp úr 1980 blómstraði markaðshyggjan í þeirra ranni og þar með var rofin sú sátt sem skapast hafði um hið blandaða hagkerfi sem átti uppruna sinn í kreppu fjórða áratugarins og nokkuð almenn sátt varð um í Vestur-Evrópu eftir seinna stríð.
Kraftlyftingamenn láta að sér kveða
Í stað hinna varfærnu, pragmatista, - í stað Íhaldsmannsins komu nú fram á sjónarsviðið haukar á borð við Hannes Hólmstein Gissurarson sem boðuðu blátæra hægri hyggju og hver man ekki eftir Friðriki Sophussyni og félögum albúnum til kraftlyftinga í íslensku þjóðfélagi: Báknið burt varð nú herhvötin. Eitthvað rámar mig í mynd af Friðriki Sophussyni með tveimur lærisveinum, Vilhjálmi Egilssyni, fyrrum þingmanni og framkvæmdastjóra Verslunarráðsins og háttvirtum núverandi alþingismanni og formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins, Einari K. Guðfinnssyni. Nú vildu menn róttæka umbyltingu í anda Hayeks, Friedmans og Buchanans. Til hliðar var vikið táknum um samstöðu, slagorðin stétt með stétt og önnur af því tagi, þeim var pakkað niður í kassa. Í þessum anda hefur Sjálfstæðisflokkurinn í síauknum mæli starfað undanfarin ár. Takmarkið er einkavæðing hvað sem hún kostar. Og viti menn - þegar á það er bent að reynslan sé ekki góð af slíku ráðslagi, rafmagnið hækki, fákeppni og samráð sé afleiðing markaðsvæðingar í grunnþjónustu samfélagsins, þá er svarið stutt og laggott: Reynslan er vafasamur vegvísir, kerfið er einfaldlega ekki orðið til, það er í mótun, dæmum síðar meir þegar samfélagið hefur undirgengist þær breytingar sem nauðsynlegar eru til þess að raunverulegur markaður verði til. Hugmyndir okkar eru ekki rangar, er gjarnan bætt við, það er veruleikinn sem ekki er kominn alveg í lag! Þarna má finna afar góða samsvörun með málsvörum markaðshyggjunnar og svo hörðustu sósíalistum fyrri tíðar.
Er Stalín hér?
Hægri menn svara nú allri gagnrýni eins og kommúnistarnir forðum; menn eigi ekki að fara sér óðslega í því að draga ályktanir. Nýr heimur sé nefnilega í mótun. Rangt sé að draga lærdóma af reynslunni því enn sé hinn nýi heimur ófullburða. Þetta er jafnan viðkvæðið hjá boðberum hinnar hörðu hægri hyggju. Og þetta er einmitt skýringin á því að nánast tilgangslaust er að ræða við hægri sinnaða stjórnmálamenn um kerfisbreytingar í samfélaginu í ljósi reynslu af slíkum breytingum erlendis frá.
Sjálfstæðisflokkurinn hafnar búhyggindum
Stjórnmál eiga að vera blanda af hugmyndum um framtíðarsýn en að sjálfsögðu á einnig að líta til reynslunnar, vega og meta aðstæður með hliðsjón af stað og stund. Hugmyndafræðin má með öðrum orðum aldrei bera hyggindi,og það sem einhvern tímann var kallað heilbrigð skynsemi, ofurliði. Það hefur þó gerst í Sjálfstæðisflokknum í seinni tíð. En skyldi eigandi þessarar heimasíðu Einar K. Guðfinnsson, hafa hugleitt þá umpólun sem orðið hefur í stjórnmálum á hálfri öld. Er það ekki áhyggjuefni ef rétt er, sem hér er haldið fram, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi hafnað búhyggindum á altari hugmyndafræðinnar? Ég tel svo vera. Það er alvarlegt fyrir Sjálfstæðisflokkinn en þó fyrst og fremst þjóðina því flokkurinn er áhrifaríkur í íslensku þjóðfélagi.
