Önnur sjónarmið
Að vinna saman - eða ekki
Við upphaf nýs þings hefur borið á því að fólk hafi talað um tækifærið sem í því felst að svo margir þingmenn séu nýir. Rætt hefur verið um möguleikann á því að þingið taki, í kjölfar þessarar endurnýjunar, upp ný vinnubrögð sem megi verða til þess að virðing þingsins aukist og jafnvel farsæld þjóðarinnar. Til þess að taka þó ekki væri nema hænuskref í þá átt að auka samvinnu milli þingmanna í þágu skynsamlegri vinnubragða, ákvað ég að verða fúslega við bón Einars K. Guðfinnssonar, sem ekki er flokkspólitískur samherji minn í pólitík – langt í frá jafnvel – og skrifa grein á heimasíðu hans.
Það er réttmæt krafa þjóðarinnar, kjósenda, að þingmenn reyni eftir fremsta megni að starfa saman. Á brunarústum heils þjóðfélags þykir ekki við hæfi að hússtjórnin standi og rífist. Nú þarf þvert á móti að taka til hendinni, -- byggja upp og endurreisa nýtt og betra samfélag sem við getum verið stolt af. Þar þurfa allir að leggja sitt að mörkum. Ég er viss um að Einar K. tekur þessa kröfu alvarlega. Allir þeir sem sátu við stjórnvölinn í aðdraganda hrunsins, og hafa æru, hvar í flokki sem þeir kunna að hafa starfað, hljóta að taka þessa kröfu alvarlega. Hefðbundið flokkapólitískt karp, andlaust og útþynnt, á ekkert erindi upp á sviðið.
En að því sögðu er líka mikilvægt að hafa eitt í huga, sem mér finnst stundum léttvægt fundið: Þingmenn og aðrir sem koma að uppbyggingu íslensks samfélags og uppgjörinu við það sem fór úrskeiðis, munu ekki alltaf verða sammála. Öðru nær. Krafan um samstarf, eins skiljanleg og hún er, má ekki leiða til þess að það verði almennt litið hornauga að stjórnmálamenn skiptist á skoðunum og rökræði um aðferðir og stefnumið.
Sumir vilja innkalla veiðiheimildir. Aðrir ekki. Sumir vilja ganga í Evrópusambandið. Aðrir ekki. Sumir vilja byggja fleiri álver. Aðrir ekki. Sumir vilja fara í mál við Breta. Aðrir ekki. Sumir vilja lækka höfuðstól lánanna með almennum aðgerðum. Aðrir ekki. Sumir vilja róttæka uppstokkun á stjórnskipun Íslands. Aðrir ekki.
Það er barnaskapur að líta svo á að einörð samstaða geti ríkt á Íslandi í öllum þessum málum. Kröfunni um samvinnu ólíkra afla má ekki rugla saman við kröfu um að einhverjir láti af skoðunum sínum og beygi sig skilyrðislaust undir skoðanir annarra. Samvinnan margumrædda má ekki birtast í því að stjórnarandstöðu sé til að mynda uppálagt að halda sér saman í hvert skipti sem stjórnarliðar kynna mál.
Krafan um samvinnu ólíkra einstaklinga og hópa verður að byggja á þeirri grundvallarkröfu að á milli hópa og einstaklinga ríki virðing. Traust og virðing fauk almennt út um gluggann á Íslandi. Á þingi er hrópað „en hvað gerðuð þið!“ þegar framsóknarmaður stendur í pontu og gagnrýnir, jafnvel þótt viðkomandi sé nýr á þingi. Samfylkingarfólk er sakað um undirlægjuhátt og smjaður gagnvart Evrópu á kostnað þjóðarhags. Vinstri græn eru vænd um svik. Sjálfstæðismönnum er sagt að skammast sín.
Á sama hátt og allir verða að kunna að taka til sín það sem rétt er og satt í slíkum upphrópunum – því stundum er jú í þeim gróft sannleikskorn – er líka mikilvægt að stunda umræðu sem er ekki of mikið mörkuð af stóru orðunum og dómunum. Allir verða að freista þess að setja sig í spor hinna, reyna að skilja hvaðan fólkið kemur og af hverju skoðanir þess spretta. Síðan hefst rökræðan.
Ég ætla að taka dæmi: Fyrningarleiðin.
Það er af og frá að um hana verði nokkurn tímann samstaða. Ég er á móti henni, líkt og Einar K. En ég held þó að við skiljum þrátt fyrir allt báðir hvaðan þessar hugmyndir koma. Þær eru ekki sprottnar af niðurrifsþörf. Þær eru ekki sprottnar af þörf einhverra aðila til þess að setja sjávarbyggðir á hausinn. Þær eru ekki sprottnar af illsku. Ég held að þær séu sprottnar af þeirri upplifun mjög margra Íslendinga að sjávarútvegskerfið hingað til hafi verið óréttlátt. Og þau sjónarmið þarf að virða.
Að sama skapi verða hinir sem mæla fyrningaleiðinni bót að skilja, að þeir sem eru á móti hugmyndinni eru ekki endilega þeirrar skoðunar að kerfið eigi að vera óbreytt. Þeir verða líka að skilja að vegir réttlætisins kunna að liggja eftir fleiri leiðum en innköllun aflaheimilda. Þeir verða að skilja að þeir sem mæla gegn fyrningunni líta einmitt svo á að þeir séu að berjast gegn mögulegu ranglæti.
Rökræðan um sjávarútvegskerfið getur orðið einhver innihaldsríkasta og magnaðasta rökræða sem farið hefur fram á Íslandi um markmið og leiðir í stjórnmálum. Í þessu máli togast allt á. Í því álitamáli hvort ríkið eigi að leigja út kvótann eða hvort aðilar í sjávarútvegi eigi að selja og leigja kvótann sín á milli á frjálsum, gagnsæjum markaði undir umsjón hins opinbera, birtist togstreitan sígilda milli sósíalískra og frjálslyndra sjónarmiða. Og sú umræða getur orðið heit. Hún getur meira að segja orðið djöfulli heit.
En í henni sem öðru gildir, að allir aðilar andi almennt með nefinu, hafi hemil á dómum sínum og hlusti á hver annan, hversu útópískt sem það kann jú að hljóma. Við endurreisn lands og þjóðar verða álitamálin fjölmörg sem á vegi okkar verða. Hin títtnefnda samstaða verður fyrst og fremst að vera samstaða um það að í þeirri vinnu ætlum við að bera virðingu fyrir hvert öðru og jafnvel virða hið fornkveðna, að jafnan eigi maður að dæma sjálfan sig strangt en aðra vægar.
Að vinna saman er skiljanleg krafa. En það að við tölum saman er þó líklega betri krafa. Það er mikil list fyrir heilt þjóðfélag. Við höfum hreint ekki alltaf höndlað hana sem skyldi.
Í öllu falli hef ég hér með skrifað hugleiðingu á heimasíðu Einars K í þágu hins háleita markmiðs.
Guðmundur Steingrímsson
8. þingmaður NV-kjördæmis
