Nokkrar staðreyndir um búvörusamningana og matvælafrumvarpið
Á tæplega tveggja ára tíð minni sem landbúnaðarráðherra vöktu tvö mál sínu meiri athygli en önnur og um þau hafa skapast miklar umræður. Þetta eru breytingar á búvörusamningunum og matvælafrumvarpið. Eitt og annað af því sem um þessi mál hefur verið sagt og ritað á sér litla eða enga stoð í raunveruleikanum og því nauðsynlegt að rifja upp staðreyndirnar.
Víkjum fyrst að búvörusamningunum og þeim hörmungaraðstæðum sem komnar voru upp við fjárlagagerðina sl. haust. Að óbreyttu stefndi í ríflega 200 milljarða halla á fjárlögum ríkisins og öllum var ljóst að við svo búið mátti ekki standa. Engir góðir kostir voru í stöðunni heldur nauðsynlegt í raun að gera allt í senn. Hækka tekjur með skattahækkunum, skera niður, sem bitnaði meðal annars á rekstri skóla og velferðarstofnana og síðast en ekki síst, draga úr vísitölubótum á ýmsum liðum, svo sem örorku og ellilífeyri sem og búvörusamningum.
Vilji minn að verja búvörusamningana
Vilji minn stóð vitaskuld til þess verja búvörusamningana og gerði ég það í lengstu lög. En þegar svo var komið að ekki yrði hægt að ljúka fjárlagagerðinni með sæmilegum hætti nema að verðbæta greiðslur ríkisvaldsins ekki að fullu, þá hlaut það að gilda um búvörusamningana eins og annað. Þetta var mjög miður en undan varð ekki vikist við þessar einstöku aðstæður.
Því varð niðurstaðan sú að búvörusamningar og bætur almannatrygginga (til dæmis örorku og ellilífeyris) lutu sams konar reglu. – Ég fullyrði að í ljósi ástandsins var ekki hægt að ná betri árangri hvað snerti búvörusamningana.
Það er mikilvægt að undirstrika að búvörusamningarnir voru verðbættir að fullu allt síðasta ár. Samningarnir verða líka verðbættir í samræmi við það fjárlagafrumvarp sem lagt var fram í októberbyrjun. Það er jafnframt ljóst að ef verðbólgan gengur hraðar niður á árinu, en upphaflegar spár gerðu ráð fyrir, má segja að skerðingin verði ekki jafn mikil og ella hefði mátt ætla. Margt bendir til að sú verði raunin.
Núverandi ríkisstjórn afnemur ekki skerðinguna
Eftirmaður minn á ráðherrastóli hefur nú lýst því yfir að engu verði ekki breytt í sambandi við búvörusamningana. Vísar ráðherrann til þeirra miklu efnahagserfiðleika sem við er að glíma og telur af þeim ástæðum hvorki forsendur til breytinga nú, né sé leiðréttingar að vænta á næsta ári. Efnahagslegar forsendur séu einfaldlega ekki til þess.
Matvælafrumvarpi breytt í samræmi við óskir bændaforystunnar
Um matvælafrumvarpið svo kallaða hefur að vonum mikið verið rætt og skoðanir skiptar. Eftir að afgreiðslu þess var frestað vorið 2008 og áður en það var lagt á ný fram á Alþingi í desember síðastliðnum, var unnið að talsverðum breytingum sem tóku fyrst og síðast mið af þeirri gagnrýni sem bændur höfðu sett fram. Ég fullyrði að breytingarnar koma mjög til móts við athugasemdirnar og raunar er hægt að sýna fram á að í ýmsum liðum var gengið lengra til að verja stöðu landbúnaðarins en farið hafði verið fram á. Það þarf ekki að koma neinum á óvart. Frá fyrsta degi lýsti ég þeim vilja mínum að gera lögin þannig úr garði að landbúnaðurinn gæti við unað.
Fárra kosta völ
Margt þarf að hafa í huga þegar þetta mál er reifað og til að átta sig á því til hlítar verða menn að gera sér grein fyrir forsögunni. Þegar ég kom í landbúnaðarráðuneytið hafði undirbúningur matvælafrumvarpsins staðið um nokkurra ára skeið. Hann hófst í tíð forvera míns sem seint verður sakaður um að vilja ekki bændum allt hið besta. Þeim sem að málinu komu var einfaldlega ljóst að ekki yrði undan því vikist að taka upp löggjöfina.
Ég leit því á það sem mitt hlutverk að búa frumvarpið þannig úr garði að það ógnaði ekki afkomu bænda né tilvist landbúnaðarins. Þar skipti mestu að við reyndum að reisa allar þær girðingar sem hægt væri og standa vörð um að ekki yrði hróflað við þeirri tollvernd sem við hefðum. Ennfremur lagðist ég mjög eindregið gegn öllum áformum um að lækka tolla á innfluttum landbúnaðarvörum eins og hart var þrýst á.
Mjög mikið tillit tekið til athugasemda landbúnaðarins
Þess var óskað af hálfu landbúnaðarins og fleiri aðila að málið yrði ekki afgreitt á þingi vorið 2008. Á það féllst ég og þar með gafst okkur kostur á að fara betur yfir málin – og alltaf með það eitt í huga að treysta sem allra best varnirnar fyrir landbúnaðinn. Það frumvarp sem nú liggur fyrir er afrakstur þeirrar vinnu.
Í viðtali Bændablaðsins við Harald Benediktsson formann Bændasamtakanna segir hann m.a. að ljóst sé að tekið hafi verið tillit til mjög margra þeirra athugasemda sem Bændasamtökin settu fram í umsögn sinni um frumvarpið, en aðrar standi út af.
Orðrétt segir formaður Bændasamtakanna: „Þó enn standi nokkur ágreiningsefni eftir teljum við að með tillögum sem undirbúnar voru í fyrri umsögn um fyrirkomulag innflutnings á hráu kjöti, með tilstyrk 13. greinar EES-samningsins, megi sníða frumvarpið að því að þolanlegt verði. Það ætti ekkert að vera því tilfyrirstöðu að Alþingi ljúki málinu á yfirstandandi þingi.“
Með skírskotun til þessa tel ég alveg ljóst að hægt sé að ná breiðri sátt um þetta mál og tryggja hagsmuni bænda og landbúnaðarins. Það væri vitaskuld mikið fagnaðarefni og til marks um að samráðsleiðin sem ég kaus við meðferð þessa máls hafi skilað tilskyldum árangri.
Við getum styrkt stöðu landbúnaðarins
Það er nauðsynlegt að þessi mál séu rædd og þau upplýst. Það var engin meinbægni eða illvilji sem réði því að búvörusamningarnir voru ekki verðbættir að fullu. Hinar skelfilegur aðstæður sem þjóðin stóðum frammi fyrir kölluðu þetta yfir okkur. Núverandi ríkisstjórnarflokkar sjá þetta sömu augum, nú þegar þeir standa frammi fyrir sams konar vanda og við horfuðumst í augu við á hinum dimmu haustdögum.
Þá er matvælafrumvarpið þannig úr garði gjört nú að forysta Bændasamtakanna sér ekkert því til fyrirstöðu að það sé afgreitt á Alþingi. Vart þarf frekari vitnanna við að tekið hafi verið tillit til hagsmuna bænda og þeir tryggðir.
Þetta breytir því ekki að verkefnið er að styrkja stöðu landbúnaðarins eins mikið og við getum. Þar eru mörg tækifæri. Þess vegna fagna ég því að núverandi landbúnaðarráðherra vill halda áfram á þeirri braut sem ég og forystumenn bænda vildum marka. Líkt og Haraldur Benediktsson gat um í Bændablaðinu 26. febrúar sl. stóð vilji okkar beggja, í viðræðum um áramótin, til þess að reyna að útfæra búvörusamningana þannig að greiðslur vegna þeirra nýttust bændum sem best í kjaralegu tilliti. Því miður gafst ekki tími til þess. Nú þarf að halda áfram á þeirri braut og leita allra leiða til þess að bæta hag bænda og beina þeim fjármunum sem við höfum úr að spila, til hagsbóta fyrir bændur og íslenskan landbúnað.
Einar K. Guðfinnsson, alþingismaður og fyrrv. sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra.
