Fiskur og fullveldi
Þegar umræður um aðild okkar að hinu Evrópska efnahagssvæði stóðu sem hæst fyrir tæpum áratug voru skoðanir mjög skiptar um hversu mikið fullveldisafsal fælist í samningnum. Einn helsti ásteytingarsteinninn var einmitt sá hvort við værum að afsala okkur svo miklu fullveldi að það gengi í berhögg við stjórnarskrá okkar. Fyrir lágu a.m.k. tvö sérfræðiálit þar sem komist var að gagnstæðri niðurstöðu. Það var álit meirihluta Alþingis að aðild okkar að EES væri samrýmanleg stjórnarskránni og því var samningurinn staðfestur.
Um það voru allir sammála
Frá þeim tíma a.m.k. minnist ég þess ekki að nokkur hafi vefengt að aðild okkar að Evrópusambandinu væri á hinn bóginn slíkt fullveldisafsal að ósamrýmanlegt væri stjórnarskránni. Aðildina að Evrópusambandinu þyrfti því að bera undir þjóðina og breyta stjórnarskránni.
Þess vegna skýtur það óneitanlega nokkuð skökku við þegar nú er skyndilega reynt að halda því fram að aðild að Evrópusambandinu væri, auk annars,leið til aukinna áhrifa og öflugra fullveldis. Hér virðist manni þess vegna málum gjörsamlega snúið á hvolf og ekkert gert með það sem menn voru svo sammála um í hinni harðskeyttu EES-umræðu.
Varanleg undanþága ekki til
Tökum dæmi sem stendur okkur nærri. Eins og öllum er kunnugt er ekkert það fyrirbæri til sem heitir varanleg undanþága í Evrópusambandinu. Síst myndi það gerast varðandi stórmál eins og sameiginlega fiskveiðistefnu ESB. Íslendingar gætu trúlega samið um aðlögunartíma en yrðu fyrr eða síðar að sætta sig við fiskveiðistefnu bandalagsins. Þar gildir fyrirbæri sem kallast í daglegu tali hlutfallslegur stöðugleiki og felur í sér viðurkenningu á sögulegum veiðirétti. Samkvæmt honum telja ýmsir að veiðirétturinn yrði að miklu leyti a.m.k. til skamms tíma í íslenskum höndum. Það er þó umdeilt. Önnur ákvæði ESB-reglna myndu á hinn bóginn gera það að verkum að sjávarútvegur okkar gæti allt eins lent í höndum útlendinga.
Klárt fullveldisafsal
Nú er það vitað mál að hugmyndafræði hins hlutfallslega stöðugleika er umdeild í hæsta máta innan ESB. Stórar fiskveiðiþjóðir á borð við Spánverja vilja hana feiga og telja að þjóðirnar eigi að fá rétt til fiskveiða í lögsögu hver annarrar. Færa þeir fyrir því ýmis rök í anda Evrópusamrunans. Því er líka haldið fram að kennisetningin um hlutfallslegan stöðugleika stangist á við Evrópusambandshugmyndina sjálfa.
Yrði þessum reglum breytt og hlutfallslegi stöðugleikinn aflagður yrðu allar aðildarþjóðir að hlýta því; Íslendingar jafnt sem aðrir. Með aðild okkar að Evrópusambandinu værum við því klárlega búin að afsala okkur öllum rétti til stjórnunar á eigin málum. Slíkt væri því fullveldisafsal langt umfram það sem við hefðum nokkru sinni gengist undir. Það að halda því fram að Evrópusambandsaðildin feli í sér frekari rétt okkar sem fullvalda þjóðar er því í besta lagi rökleysa og stenst ekki nokkra skoðun.
Rökleysan mikla
Þegar ég benti á þetta í umræðu á Alþingi á dögunum sagði formaður Samfylkingarinnar að sú staða sem ég lýsti með þessu móti fæli í sér að við værum að glata yfirráðum yfir auðlindinni og við slíkar aðstæður væri ekki hægt að mæla með inngöngu í ESB. Þetta eru mikil tíðindi og þýða í rauninni að forsenda aðildarumsóknar af hálfu Samfylkingarinnar væri varanleg trygging fyrir því sem menn hafa kallað hlutfallslegur stöðugleiki. Hvert mannsbarn veit auðvitað að slíkt er ófáanlegt. Það er ekkert til sem heitir varanleg trygging fyrir óbreyttri stefnu innan Evrópusambandsins, síst í þessu máli í ljósi aðstæðna. Meginforsenda Evrópusambandstrúboðsins er því um sjálfa sig fallin.
Einar K. Guðfinnsson
alþingismaður
