Í umhverfismálum
Það hefur verið kostulegt að fylgjast með umræðum um stöðu Íslands á alþjóðlegum vettvangi vegna svo kallaðrar Kyotobókunar um loftslagsbreytingar. Þessi umræða hefur komist á talsvert flug síðustu daga vegna fjölþjóðlegu ráðstefnunnar í Haag, þar sem þátttökuþjóðunum mistókst herfilega að komast að samkomulagi. Þrátt fyrir maraþonumræður varð engin niðurstaða og djúp gjá virðist á milli ríkjanna. Mat virtra alþjóðlegra fjölmiðla er meðal annars það að möguleikar á samkomulagi á þessu sviði séu nú lakari en áður, að minnsta kosti sé til skamms tíma litið.
Þetta er mikilvægt að hafa í huga þegar menn ræða um stöðu Íslands í þessu viðfangi. Því hefur nefnilega verið haldið mjög fram að við Íslendingar séum mjög einangraðir í alþjóðlegu samhengi, vegna þess að við höfum hvorki undirritað né staðsett Kyotobókunina. Þetta er þó víðs fjarri öllum sanni.
Hin svokallaða Kyotobókun var samþykkt samhljóða á þriðja þingi aðildarríkja rammasamningsins, þann 11. desember árið 1997. Lá bókunin frammi til undirritunar í New York frá 16. mars árið 1998 og til jafnlengdar ári síðar. Á þessum tíma undirrituðu bókunina alls 84 ríki og ríkjasambönd, eins og fram kemur í svari utanríkisráðherra við fyrirspurn sem ég lagði fram nú nýverið á Alþingi.
Hver er þá staðan núna?
En hvað hefur síðan gerst, og hver er staða málsins núna? _ Í svari utanríkisráðherra koma fram athyglisverðar staðreyndir um stöðu málsins, sem varpa ágætu ljósi á það og sýna okkur svart á hvítu að bókunin eins og hún stendur í dag hefur akkúrat enga þjóðréttarlega stöðu. Núna hafa einunigs 30 ríki fullgilt bókunina eða gerst að henni aðilar. Ekki eitt einasta iðnríki er í þessum hópi. Evrópuþjóðirnar án undantekninga eru fjarrverandi á þessum lista og sömuleiðis ríki Norður-Ameríku.
Hverjir hafa staðfest?
Þeir sem hafa staðfest hina umtöluðu Kyotobókun eru ofureinfaldlega þróunarríki, sem í þessu samhengi eiga eitt sameiginlegt. Ekkert þeirra þarf að taka á sig skuldbindingar af Kyotobókuninni. Undirritun þeirra hefur heldur ekki nokkur einustu áhrif á fullgildingu bókunarinnar. Svo dæmi séu nefnd um þessi ríki má tilgreina fjögur af handahófi af listanum: Úsbekistan, Túvalú, Túrkmenistan, Tóbagó og Trínidad.
Það er ljóst að Kyotobókunin öðlast ekki gildi fyrr en þremur mánuðum eftir að 55 ríki hafa fullgilt hana eða gerst að henni aðilar. Því til viðbótar er nauðsynlegt að árétta að í þessum hópi þurfa að vera iðnríki sem losuðu a.m.k. 55% af heildarkoldíoxíðlosun iðnríkja á árinu 1990.
Pólitísk einangrun?
Við þurfum ekki annað en lesa yfir lista þeirra ríkja sem annars vegar hafa undirritað Kyotobókunina og þeirra sem hafa staðfest hana til þess að skynja að því fer svo víðs fjarri að búið sé að ná þeim markmiðum sem leiða til fullgildingar bókunarinnar. Í dag er bókunin orð á blaði, án þjóðréttarlegra skuldbindinga.
Þess vegna er alveg út í hött að tala þannig að Íslendingar séu einangraðir
í samfélagi þjóðanna vegna afstöðu sinnar, eins oft er látið í veðri vaka.
Enn þá síður að við séum í hópi mengunarsóða vegna afstöðu okkar. Þau lönd
sem við eigum mesta samleið með og mest samstarf við á alþjóðlegum vettvangi hafa engin -- ekkert einasta þeirra -- staðfest þessa umtöluðu bókun. Það er nú öll þessi pólitíska einangrun sem menn láta stundum í veðri vaka að einkenni stöðu okkar að þessu leyti á alþjóðavettvangi.
Einar K. Guðfinnsson
alþingismaður Sjálfstæðisflokksins í Vestfjarðakjördæmi.
