Hljóðlát skattbreyting í sjávarútvegi
Ein mesta breyting sem hefur verið gerð á skattalegu umhverfi sjávarútvegsins varð nú um síðustu áramót. Þá gengu í gildi ný lög sem afnámu réttinn til þess að afskrifa eða fyrna aflaheimildir. Furðuhljótt hefur verið um þessa breytingu sem eflaust á þó eftir að hafa meiri áhrif á skattlagningu sjávarútvegsins en margan grunar. Að öllu óbreyttu má ætla að þessar lagabreytingar muni leiða til þess að skattgreiðslur sjávarútvegsfyrirtækja aukist á komandi árum.
Rétturinn til fyrningar
Um árabil hafði verið um það deilt hvort lög heimiluðu að aflahlutdeild væri fyrnd eða afskrifuð í bókhaldi sjávarútvegsfyrirtækja,líkt og um væri að ræða eignir sem tími og notkun vinnur á. Allir skilja að eðlilegt sé að menn geti afskrifað í ársreikningum skip, fasteignir eða önnur slík verðmæti í tímans rás. Aflaheimildir lúta hins vegar allt öðum lögmálum. Þær eru nýtingarréttur á endurnýjanlegum fiskistofnum og þess vegna gegnir allt öðru máli um þær en varanlega fastafjármuni á borð við þá sem fyrr eru nefndir.
Það var samt sem áður niðurstaða dómstóla að fyrirtæki ættu lagalegan rétt á að fyrna keyptar aflaheimildir og gjaldfæra þannig þá fjárfestingu. Bæði héraðsdómur og Hæstiréttur kváðu upp úr um rétt manna til þess að fyrna aflaheimildir um 20 prósent á ári.
Óviðunandi niðurstaða
Þetta var vitaskuld óviðunandi niðurstaða. Það hefur verið meginregla skattalaga að stofnkostnaður eigna sé gjaldfærður, með hliðsjón af þeirri verðmætarýrnun sem hlýst af notkun þeirra. Slíkt getur augljóslega ekki átt við um aflaheimildir úr endurnýjanlegum fiskistofnum.
Þetta fyrirkomulag veitti á hinn bóginn svigrúm til verulegs skattalegs hagræðis fyrir mörg sjávarútvegsfyrirtæki. Með afnámi heimildar til fyrningar á aflahlutdeild hverfur þessi möguleiki.
Verð á aflaheimildum hefur verið með þeim hætti að það hefur tæplega verið nema á færi sterkefnaðra fyrirtækja að kaupa þær. Með því að fyrirtækjunum var veitt heimild til þess að afskrifa kaupverð aflahlutdeildarinnar má segja að löggjöfin hafi veitt skattalegt forskot. Gjaldfærsla af þessu tagi gerði það vitaskuld að verkum að mörg fyrirtæki,sem að öðru leyti höfðu góða rekstrarafkomu, sýndu bókhaldslegt tap og greiddu þar af leiðandi ekki tekjuskatt.
Undarlega lítil umræða
Eftir að fyrirtækjunum er ekki lengur heimilt að afskrifa veiðiheimildirnar breytist margt. Að öllu jöfnu ættu þessar lagabreytingar að leiða til lækkandi kvótaverðs, þó svo að það hafi ekki gerst ennþá. Þetta gefur augaleið. Þegar ekki er lengur til staðar möguleikinn til þess að afskrifa kvótakaup, er skattalegt hagræði af slíkum fjárfestingum ekki fyrir hendi. Þetta mun því augljóslega hafa áhrif á skattgreiðslur fyrirtækjanna á komandi misserum.
Lagabreytingarnar, sem gerðar voru að þessu leyti og hér hafa verið gerðar að umtalsefni, eru þýðingarmikið innlegg í þá umræðu sem stöðugt fer fram um þessa hlið sjávarútvegsstefnunnar. Því er sérkennilegt til þess að vita að þessi mikilvæga og afdrifaríka breyting hefur lítt komið til tals á sama tíma og æpt er á margra milljarða eða tugmilljarða skattheimtu á sjávarútveginn. Þetta er þess vegna enn eitt dæmið um það þegar sjávarútvegsumræðan er ekki sett í samhengi við það sem hefur verið að gerast í lagasetningu í landinu og snertir þennan grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar.
Einar K. Guðfinnsson alþingismaður
