Vinnum okkur út úr vandanum
Borgarafundurinn í Bolungarvík um síðustu helgi, þar sem atvinnumálin voru til umfjöllunar, var í rauninni tvískiptur. Annars vegar bar mikið á yfirlýsingaglöðum málflutningi þar sem lítt var snert á raunverulegum vandamálum dagsins. Þetta voru ræður þar sem nálægð alþingiskosninga leyndi sér ekki og við því mátti í sjálfu sér búast. Hins vegar kom fram hjá heimamönnum vilji til þess að varpa ljósi á stöðu mála og leita lausna. Síðari leiðin er líklegri til árangurs og að ná því markmiði að efla byggðina. Í hóp þeirra síðarnefndu langar mig að skipa mér.
Ýmislegt hefur verið rætt og ritað um fundinn að honum loknum. Af því tilefni er þessi grein rituð.
Aflaheimildir nýtast innanbæjar
Sú staða sem uppi er í Bolungarvík núna markast vitaskuld mest af þeim miklu uppsögnum sem hafa orðið hjá Bakkavík, þó fleira komi sannarlega til. Það kom fram í tilkynningu fyrirtæksins þegar uppsagnirnar voru kunngerðar, að tilefnisins væri að leita í erfiðleikum í rækjuiðnaði, vegna slaks markaðsverð, erfiðleika við hráefnisöflun og annarra slíkra utanaðkomandi aðstæðna sem örðugt væri að fást við.
Aflaheimildir sem fyrirtækið hafði yfir að ráða voru seldar innanbæjar og munu þar með nýtast við veiðar bolvískra báta. Augljóslega mun heildartekjumyndun útgerða og þar með sjómanna í Bolungarvík, ekki minnka við það.
Fiskvinnsla þarf á að halda öryggi í hráefnisöflun. Þess vegna er svo þýðingarmikið að til staðar séu tengsl útgerða og fiskvinnslu. Fiskverkafólk hlýtur að gera kröfu til atvinnuöryggis og að fiskvinnsla sé heils árs starfsemi. Rétt eins og starfsfólk í öðrum atvinnugreinum gerir það. Slíkt er því forsenda þess að fólk kjósi sér atvinnu í fiskvinnslu. Sú uppbygging sem nú á sér stað í fiskvinnslunni í Bolungarvík ásamt styrkingu á kvótastöðunni miðar einmitt að þessu. Nú er verið að stækka fiskvinnsluhúsnæði Jakobs Valgeirs og búa það sem best úr garði. Slíku hljótum við að fagna. Þessar aðgerðir efla fiskvinnsluna og gera hana eftirsóknarverðari til vinnu.
5% rækjukvótans
Í Bolungarvík er nú 5% úthafsrækjukvótans. Við sjáum nú og vitum að vaxandi áhugi er á því að veiða rækju; bæði vegna þess að hráefnisverð hefur hækkað og að margir hafa ekki önnur verkefni fyrir skip sín. Þarna felast því tækifæri, sem við hljótum öll að vænta að menn nýti sér til hagsbóta fyrir Bolungarvík. Veiðar hafa gengið mun betur en áður og fleiri skip eru nú við veiðar en áður.
Dagakerfið
Það hefur verið minnt á að á velmektardögum dagakerfisins hafi lífið við höfnina í Bolungarvík verið mikið. Rétt er það. Yfir blásumarið barst mikill afli að landi og skapaði að sjálfsögðu umsvif á meðan á því stóð. Því miður skilaði þessi afli sér ekki nægjanlega vel til vinnslu í byggðarlaginu. Slíkur tímabundinn afli er nefnilega ekki vel til þess fallinn að búa til heilsársstarfsemi í fiskvinnslu. Því miður. Enginn ágreiningur var um það að dagakerfið gat ekki gengið óbreytt. Enginn talaði raunar fyrir því óbreyttu. Umræðan snerist um verulegar sóknartakmarkanir og þar með minni afla. Niðurstaðan var sú að dagabátarnir fóru í kvóta en fengu eitthvað um fjórfalt meiri aflaheimildir en svaraði til þess grunns sem þeir byggðu sóknarrétt sinn á upphaflega.
Línuafli og kvótaþróun í Bolungarvík
Línuafli krókaaflamarksbáta jókst mikið á þessum tíma. Ekki síst í Bolungarvík. Afli krókabáta í öll veiðarfæri, þar með talið handfærabáta í dagakerfi, var í Bolungarvík 5.600 tonn á fiskveiðiárinu 2001/2002. Á síðasta fiskveiðiári, eftir að dagabátakerfið var orðið aflagt, var þessi afli 6.200 tonn.
Línuívilnunin í fyrra nam í Bolungarvík afla, sem ég sé nú að menn reikna til mörg hundruð milljóna verðmæta. Bolungarvík er enda stærsta höfnin hvað línuívilnun snertir. Ég er sammála því að línuívilnunin skiptir byggðir eins og Bolungarvík því geysimiklu máli. Það hefur heldur varla farið framhjá nokkrum manni að ég hef verið harður talsmaður hennar og hvergi gefið þar eftir.
Á sama tíma og þetta hefur gerst, hefur kvóti í Bolungarvík aukist mjög umtalsvert. Við vorum með 2% þorskkvótans fiskveiðiárið 1990/91. Núna er hlutfallið 15% hærra eða 2,32%. Ef við skoðum ýsuna hefur hlutfallið aukist enn meira eða úr 1,48% árið 1990/91 í 2,01% í fyrra. Í tilviki ýsunnar hefur kvótinn þrefaldast í tonnum talið, vegna meiri heildaraflamarks í ýsu.
Þessar tölur koma tæplega Bolvíkingum á óvart. Við höfum fylgst með dugnaði og krafti ýmissa útgerðarmanna sem hafa bætt við sig aflaheimildum nú ár frá ári. Tölurnar hér á undan vitna um það.
Þetta eru jákvæð dæmi og segja okkur að forsendur til öflugrar bolfiskútgerðar og fiskvinnslu eru til staðar. Hitt ber vitaskuld að játa að kvóti í ýmsum öðrum tegundum hefur horfið eða minnkað. Því réðu aðstæður sem ég ætla ekki að fjölyrða um nú. Þá sögu þekki ég hins vegar umfram flesta aðra.
Vandi rækjunnar
Vandinn í sjávarútvegi okkar Bolvíkinga stafar að lang mestu leyti af neikvæðum rekstrarlegum aðstæðum í rækjunni, sem er vitaskuld grafalvarlegt mál. Stjórnvöld vilja koma til móts við þann vanda með aðgerðum, sem ég fullyrði að munu hafa mjög jákvæð áhrif á fjölmörg rækjufyrirtæki, þmt í Bolungarvík. Þetta rakti ég í máli mínu á borgarafundinum í Bolungarvík. Vilji stjórnenda Bakkavíkur stendur mjög til þess að hefja rækjuvinnslu að nýju jafnskjótt og aðstæður leyfa, enda aðstaða fyrir hendi, gott starfsfólk, hæfir stjórnendur og gífurlega vel búin verksmiðja. Þetta hefur marg oft komið fram Ég er því sammála formanni Verkalýðs og sjómannafélagi Bolungarvíkur sem skrifar í hér í bb.is í gær og segist vænta þess að rækjuvinnsla hefjist síðar í sumar
Engum dettur í hug að gera lítið úr vandanum sem við er að glíma. Rækjuvinnslan hefur verið ein helsta burðarstoðin í sjávarútveginum okkar í Bolungarvík. Þegar hennar nýtur ekki við núna, þá hefur það auðvitað mjög neikvæðar afleiðingar. Verkefnið er þá að glíma við þann vanda, en það mun ekki takast nema við greinum hann rétt, en látum ekki fullyrðingasamar upphrópanir eins og heyrðust meðal annars á borgarfundinum, villa um fyrir okkur.
Okkur ber jafnframt að knýja áfram á um að komið verði til móts við það skarð sem kom í atvinnulíf okkar í Bolungarvík vegna lokunar á starfsemi Ratsjárstofnunar. Það mál getum við ekki talið fullreynt.
Til móts við nýja tíma
En jafnframt horfum við til móts nýrra tíma sem hér eru að verða. Jarðgöngin munu auðvitað gjörbreyta búsetuskilyrðum í Bolungarvík og vitaskuld á norðanverðum Vestfjörðum til gríðarlegs batnaðar. Snjóflóðavarnirnar bægja frá okkur hættu og röskun á búsetu sem allir þekkja að hefur verið skelfileg og ólíðandi. Framkvæmdir í höfninni bæta skilyrði hennar að miklum mun. Gleymum því heldur ekki að þessum gríðarlegu framkvæmdum fylgja mikil umsvif. Þar hljóta Bolvíkingar að ætla sér umtalsverðan skerf sem nýtast kann til framtíðaratvinnuuppbyggingar og mun styrkja samfélagið og þar með talið sveitarfélagið til framtíðar á alla lund. Til viðbótar stendur og fyrir dyrum uppbygging á ýmsum öðrum sviðum, svo sem hjá sýslumanni, nýju háskólasetri, hjá Náttúrustofu, tilraunaverkefni á vegum Félagsmálaráðuneytisins, svo dæmi séu tekin.
Verkefni okkar er þess vegna að taka saman höndum um framtíðarlausn. Þar koma vonandi að málum forsvarsmenn atvinnulífs, verkalýðshreyfingin, sveitarfélagið, stjórnvöld og síðast– en þó auðvitað fyrst og fremst – við íbúarnir sem höfum tröllatrú á byggðinni okkar og þekkjum möguleika hennar. Þannig vinnum við okkur út úr vandanum.
