Leið til að draga úr brottkasti
Nýju lögin eru gott tæki, segir Einar K. Guðfinnsson, til að takast á við svo alvarlegt vandamál, sem brottkastið er.
ÝMISLEGT hefur verið gert til þess að draga úr brottkasti á fiski. Breytingar á lögum hafa aukið sveigjanleika fiskveiðistjórnarkerfisins, eftirlit verið gert markvissara og annað það sem talið er geta dregið úr sóun fiskveiðiauðlindarinnar vegna brottkastsins. Mikilvægt er að beitt sé hagrænum aðgerðum til þess að slá á hvatann til brottkasts. Slíkt getur verið árangursríkt og ólíkt geðfelldari og affarasælli aðgerð en sú að efla stöðugt eftirlit og þess háttar; þótt vissulega þurfi eftirlit að vera fyrir hendi við framkvæmd laga um umgengni um nytjastofna sjávar, eins og annarra laga í landinu.
Nú hafa verið samþykkt lög í þeim anda að draga úr tilefni til brottkasts og ættu ef vel tekst til að geta minnkað það verulega. Um þessi lög skapaðist prýðileg sátt á Alþingi. Var sá hluti frumvarps Árna M. Mathiesen sjávarútvegsráðherra sem um þetta mál fjallaði samþykktur samhljóða á Alþingi, ásamt breytingartillögu meirihluta sjávarútvegsnefndar.
Lögin taka gildi 1. febrúar næstkomandi. Þau fela í sér heimild til þess að allt að 5 prósent af heildarafla, á þessu fiskveiðiári og því næsta, reiknist ekki í kvóta. Verði þessi hluti aflans vigtaður sérstaklega og seldur á viðurkenndum uppboðsmarkaði. 80% af andvirði aflans munu renna til Hafrannsóknarstofnunar, en 20% koma til skipta á milli útgerðar og áhafnar samkvæmt lögum og samningum þar um.
Gríðarleg breyting
Oft hefur því verið haldið fram að verðlítill afli standi ekki undir svimandi hárri kvótaleigunni. Því eigi sjómenn og útgerðarmenn ekki annan kost, þegar afli sé smár eða blandaður, en að fleygja honum í sjóinn. Með þessu ákvæði nýju laganna má segja að horfin sé þessi "afsökun". Smáan og verðlítinn fisk, allt að 5% heildaraflans, geta menn komið með að landi, selt á uppboðsmarkaði og telst hann þá ekki til kvóta. Þetta er gríðarleg breyting frá því ástandi sem hefur verið við lýði.
Það vita þeir sem þekkja til að hlutfall verðlítils og blandaðs fisks getur verið afskaplega breytilegt eftir veiðiferðum. Því var nauðsynlegt að gera lögin þannig úr garði að 5% reglan gilti á fullu fiskveiðiári, en ekki í einstökum túrum. Varð það niðurstaða Alþingis. Ella er hætt við að lagaákvæðið hefði ekki þjónað tilgangi sínum.
Jákvæð áhrif
Gera má ráð fyrir að áhrif hins nýja lagaákvæðis geti orðið allvíðtæk, þótt við vitum ekki nákvæmlega á þessari stundu í hversu miklu mæli fiski verður landað með þessum hætti. Auk þess sem að framan greinir mun þetta fyrirkomulag stuðla að auknu framboði á fiski um fiskmarkaði og skapa þannig ný og aukin tækifæri fyrir fiskvinnslufyrirtæki um land allt. Hér er þess að gæta að væntanlega er um að ræða fisk sem ella hefði ekki komið að landi og því ekki orðið til verðmætaauka fyrir þjóðarbúið.
Eflir hafrannsóknir
Þótt ekki sé fullljóst hver verðmætisaukinn verður fyrir tilstilli nýju laganna er ljóst að þau munu líka styrkja fjárhagslegan grunn hafrannsókna í landinu, þar sem bróðurparturinn af aflaverðmætinu rennur til Hafrannsóknarstofnunar. Tíminn leiðir í ljós hversu mikið fjármagn verður um að ræða. En augljóslega mun þessi lagabreyting styrkja fjárhagslegar forsendur haf- og fiskirannsókna hér við land sem er vitaskuld fagnaðarefni.
Að öllu samanlögðu er óhætt að fullyrða að hin nýju lög séu gott tæki til að takast á við svo alvarlegt vandamál, sem brottkastið er. Í ljósi umræðna síðustu vikna hlýtur það að vera fagnaðarefni, eins og raunar var innsiglað með samhljóða samþykki Alþingis á dögunum.
Höfundur er formaður sjávarútvegsnefndar Alþingis.
