Fjarnámsbylting í þágu þjóðarinnar
Þetta hefur skilað betur menntuðu fólki inn í skóla, segir Einar K. Guðfinnsson, einkanlega á landsbyggðinni, og á örugglega þátt í bættum árangri margra skóla.
ATHYGLISVERT er að menntunarmál verða æ stærri þáttur í umræðu um byggðamál hér á landi. Það rennur upp fyrir stöðugt fleirum að aðgengi að skólanámi og menntunarstig ræður mjög miklu um þróun byggðarinnar í landinu. Til marks um það hversu hratt þetta hefur breyst má rifja eftirfarandi upp: Í þeirri byggðaáætlun sem var við lýði fram til ársins 1998 var tæplega minnst á menntun. Í byggðaáætluninni sem nú er í gildi er menntunarmálum gert mjög hátt undir höfði. Í sérstökum kafla þar sem fjallað er um menntun, þekkingu og menningu eru tilgreind fjölmörg atriði sem leggja ber áherslu á í því sambandi. Mjög margt hefur líka tekist vel í þessu sambandi. Þannig hefur undir forystu Björns Bjarnasonar menntamálaráðherra verið stóraukinn stuðningur við þær fjölskyldur sem senda þurfa börn sín til náms um langan veg og var ekki vanþörf á. Þar var sannarlega hreyft við miklu og þörfu framfara- og réttlætismáli.
Vöxtur hlaupinn í fjarnámið
Einna ævintýralegast hefur þó verið að fylgjast með þeim gríðarlega vexti sem hefur hlaupið í fjarnám, bæði á háskóla- sem og framhaldsskólastigi. Þar má hreinlega segja að um byltingu hafi verið að ræða. Í svari Björns Bjarnasonar menntamálaráðherra við fyrirspurn frá mér á Alþingi sem nú nýlega var svarað kemur fram að nemendum í fjarnámi hefur fjölgað um 47 prósent á milli ára. Þetta eru sannarlega góð tíðindi og mikil. Haustið 2000 skráðu sig 514 nemendur í nám með fjarkennslusniði á framhaldsskólastigi. Á þessu hausti voru þeir 1.051, eða rúmlega helmingi fleiri. Ef háskólastigið er skoðað sérstaklega blasir við að 944 voru skráðir í fjarnám í fyrrahaust, en 1.101 nú í haust, sem er fjölgun um 157 nemendur. Alls stunda því 2.152 nemendur núna nám á framhalds- og háskólastigi, með fjarnámi. Í svari ráðherra við fyrirspurn minni birtist meðfylgjandi tafla sem varpar skýru ljósi á stöðu málanna á þessu hausti.
Athyglisverður samanburður
Fróðlegt er að bera þessar tölur saman við upplýsingar Hagstofunnar um fjölda nemenda í framhaldsskólum frá því í fyrrahaust. Af þessum tölum má ráða að nú séu heldur fleiri við framhaldsskólanám með fjarnámssniði hér á landi en stunduðu alls nám í Verslunarskólanum í fyrra og helmingi fleiri en í Menntaskólanum á Akureyri, svo dæmi séu tekin. Og við fjarnám á háskólastigi eru núna álíka margir og alls stunduðu nám í dagskóla við Háskólann í Reykjavík og Háskólann á Akureyri í fyrrahaust. En hver er ávinningurinn? Hann er augljós. Nám og menntun hafa gildi í sjálfu sér eins og allir vita. Í nútímasamfélagi er menntun - og það stöðug menntun - hreint lífsspursmál. Vegur og gengi samfélagsins ræðst af menntunarstigi og sama á við um einstök byggðasvæði í landinu. Spurn eftir menntun er sífellt að aukast og fólk kýs sér búsetu þar sem aðgangur að menntun, jafnt ungra sem eldri, er góður. Nútímaþjóðfélag krefst aukinnar þekkingar og þess vegna skiptir það höfuðmáli að eiga sem greiðastan aðgang að menntunaruppsprettunum.
123 við háskólanám á Vestfjörðum
Fjarnámið hefur opnað alveg nýjar leiðir í þessu sambandi. Þær ótrúlegu en ánægjulegu tölur um vaxandi þátttöku almennings í fjarnámi eru til staðfestingar á því. Ástæða er til þess, í þessu sambandi, að vekja athygli á að hvorki fleiri né færri en 123 eru núna skráðir til náms á háskólastigi, með fjarnámssniði, á Vestfjörðum. Ljóst er að hefði þessa möguleika ekki notið við ætti þetta fólk einvörðungu um tvo kosti að velja; að flytja búferlum til þess að stunda nám við háskólastofnun með tilheyrandi milljónakostnaði, eða að verða af slíku námi. Augljóst hagræði er því af þessu fyrirkomulagi og ótvíræður fjárhagslegur ávinningur fyrir einstaklinga og hið opinbera.
Höldum áfram
Veruleg reynsla hefur nú þegar fengist á nám við Kennaraháskóla Íslands með fjarkennslusniði. Sú ákvörðun að hefja slíkt nám opnaði leið fyrir fjölda fólks á landsbyggðinni sem starfaði að kennslu en án tilskilinna réttinda. Þetta hefur skilað betur menntuðu fólki inn í skóla, einkanlega á landsbyggðinni, og á örugglega þátt í bættum árangri margra skóla. Sömu sögu er að segja af Háskólanum á Akureyri þar sem mikil og góð reynsla hefur fengist af slíku námi og eru níu ísfirskir nemendur í hjúkrunarfræði gott dæmi um það. Ástæða er líka til þess að vekja athygli á þeirri staðreynd að af þeim rúmlega eitt þúsund nemendum sem stunda fjarnám á framhaldsskólastigi eru 658 í Verkmenntaskólanum á Akureyri. Segir þetta ekki litla sögu um það brautryðjandastarf sem unnið hefur verið í þessum skólum. Af þessu leiðir að okkur er það afar mikilsvert að halda áfram á þessari braut. Það er þjóðfélagi okkar í hag og er tvímælalaust eitt besta framfaraskref til bættra lífsskilyrða á landsbyggðinni á undanförnum árum. Höfundur er alþingismaður.
