Ólíkt hafast þeir að
STUNDUM er því haldið fram í byggðaumræðunni, að sérhæfð opinber störf megi ekki vinna utan höfuðborgarsvæðisins, vegna meintrar faglegrar einangrunar. Þá er líka sagt að ekki séu til staðar starfskraftar sem kunni skil á viðfangsefnunum.
Þetta er skrýtin umræða. Það liggur fyrir að meginorsök þess að fólk hefur flutt sig um set er skortur á fjölbreytni í atvinnulífi og óöryggi í atvinnulífinu úti á landi. Þetta hefur verið sýnt fram á í tímamótarannsóknum sem unnar hafa verið fyrir tilstilli Byggðastofnunar af Stefáni Ólafssyni prófessor og einnig með athugunum þróunarsviðs Byggðastofnunar. Sérhæft fólk er ekki til staðar úti á landi vegna þess að atvinnutækifærin skortir í svo mörgum tilvikum. Þegar við gerum körfu til þess að ríkisvaldið setji niður starfsemi sína líka úti á landi, er það gert með skírskotun til þess jafnræðis sem við viljum að ríki í þjóðfélaginu og vegna þess að við vitum að það er forsenda þess að unnt sé að snúa við hinni dýrkeyptu byggðaþróun. Staðsetning opinberra starfa á landsbyggðinni er liður í því, ásamt öðru, að auðvelda fólki að búa úti á
Kerfismennska gegn frumkvöðlum
Nútímatækni gerir okkur þetta líka kleift núna, sem aldrei fyrr. Afsakanir eins og fjarlægð, einangrun og þess háttar eru því æ meir að verða hjáróma og holar og segja meira um þröngsýni og þótta þeirra sem hafa þær á orði, en nokkuð annað. Undir afsakanavæli forsvarsmanna Persónuverndarinnar og Lyfjaeftirlitsins á síðustu dögum hefur mér verið hugsað til frumkvöðla þessa lands. Hversu mikill ógnarmunur er á stöðnuðum hugsunarhætti kerfismennskunnar og þeirra frumköðla sem lyft hafa þessari þjóð úr doða fortíðarinnar inn á braut framfara og góðra lífskjara. Hvernig ætli hér væri umhorfs ef hinn þröngsýni hugsunarháttur kerfiskarla og kerlinga hefði ráðið ríkjum við ákvarðanir í atvinnumálum landsins; sá hugsunarháttur sem virðist vera landlægur í alltof mörgum stofnunum og ráðuneytum landsins.
Dorgað dáðlaust upp við sand?
Laust eftir aldamótin síðustu urðu tveir merkir atburðir sem hvor um sig og saman ollu byltingu í atvinnuháttum landsins. Á Ísafirði settu þeir Sophus Nielsen og Árni Gíslason niður vél í bát í fyrsta sinn á Íslandi og luku þar með árabátaöldinni hér á landi. Skömmu síðar hófst hér togaraútgerð sem leysti af hólmi skúturnar, seglin og handaflið. Þegar frumkvöðlarnir hófu verk sitt, voru kunnátta eða tækni ekki einu sinni til í landinu. Þeir héldu samt ótrauðir áfram, enda voru þeir ekki plagaðir af þeirri þröngsýni, sem nú er landlæg hjá þeim sem telja að sérhæfða opinbera starfsemi verði að setja niður á höfuðborgarsvæðinu - og þar eingöngu. Ef hugsunarháttur þeirra sem nú hafa sig mest í frammi gegn því að hið opinbera starfi líka á landsbyggðinni hefði ráðið, myndum við sennilega enn "dorga dáðlaust upp við sand", svo orð skáldsins séu notuð.
Tölvufyrirtækin og líftæknin til útlanda?
Sama hefur gerst í hinni nýju atvinnulífsbyltingu. Lítum á ævintýrið í kring um líftæknina, stofnun fyrirtækjanna Íslenskrar erfðagreiningar og Urðar, Verðandi, Skuldar. Skoðum aðeins þá ævintýralegu uppbyggingu sem hefur orðið í kring um tölvufyrirtækin íslensku og tengda starfsemi. Sú þekking sem þessi fyrirtæki byggðust á var ekki nema að litlu leyti til hér á landi. En tilkoma þeirra opnaði ungum Íslendingum og raunar erlendu fólki líka, leið til Íslands og er starfsvettvangur fólks sem ella byggi erlendis. Frá sjónarhóli þeirra sem búa í erlendu háskólasamfélagi, eða í hinum bandaríska Kísildal, er Ísland fjarri hringiðunni. Með rökum þeirra sem hafa að undanförnu sproksett viðleitnina til að staðsetja fyrirtæki hins opinbera á landsbyggðinni, væri hið íslenska framtak á sviði tölvuvísinda og líftækni dæmt til að mistakast, vegna faglegrar einangrunar og skorts á sérhæfðu starfsfólki!
En sem betur fer er veruleikinn annar. Þröngsýnin fékk ekki að ráða för, heldur framtakið og frelsi þess. Framtaksfólk er drifkraftur í hverju samfélagi. Það breytir þjóðfélaginu. Unga fólkið okkar, vel menntað og upplýst, sækir hingað til lands í störf sem er við hæfi. Þetta unga fólk á rétt á því að þjóðfélagið okkar sé ekki einsleitt, heldur margbrotið og spennandi. Liður í því er að búseta sé öflug um landið. Það er því sanngjörn krafa að ríkið vinni með - en ekki á móti í að stuðla að svo verði.
Ólíkt hafast þeir að
Það er athyglisvert að á sama tíma og forystumenn einstakra opinberra fyrirtækja spyrna við fótum gegn viðleitni stjórnvalda að staðsetja opinbera starfsemi á landsbyggðinni, þá vinna einkafyrirtækin með öðrum hætti. Kaupþing hefur fært hluta af sinni starfsemi til Siglufjarðar. Sjóvá Almennar eru með starfsemi á Ísafirði og nú nýlega gerði Íslandsflug slíkt hið sama.
Skýringin er ofur einföld. Við stjórnvöl þessara fyrirtækja sitja menn sem sjá sér hag í þessu fyrirkomulagi. Þeir eru ekki þjakaðir af fordómum, en skilja að hagsmunum þeirra er best borgið með því að sækjast eftir starfskröftum fólks á landsbyggðinni í auknum mæli. Þeir óttast ekki frekar en frumkvöðlarnir í upphafi aldarinnar að takast á við breytingar. Vonandi taka þá fleiri sér til fyrirmyndar.
