Verðugir og óverðugir í atvinnulífinu
Grein í Morgunblaðinu 4. nóvember 2006
Verðugir og óverðugir í atvinnulífinu
Það er auðvitað hárrétt sem segir í leiðara Morgunblaðsins 2. nóvember sl. Vitaskuld ber okkur Íslendingum að hlusta þegar ágætar vinaþjóðir okkar gagnrýna athafnir okkar og ákvarðanir. Það þýðir ekki á hinn bóginn að við verðum skilmálalaust að hlíta athugasemdum þeirra. Við hljótum að meta það með sjálfstæðum hætti sem sagt er; ekki síst af vinum okkar.
Það eru hins vegar mikil vonbrigði þegar vinaþjóðir okkar gagnrýna okkur út frá kolröngum forsendum. Skemmst er að minnast þess að breski sjávarútvegsráðherrann fór mikinn eftir að kunngerð var ákvörðun okkar Íslendinga um hvalveiðar. Hafði hann uppi mikil svigurmæli og rangfærslur, sem hann mátti svo öll draga í land með, eftir árangursríkan fund Sverris Hauks Gunnlaugssonar sendiherra okkar í Lundúnum. Slík framganga gengisfellir vitaskuld trúverðugleika fulltrúa Breta, þessarar merku þjóðar. Og undrun hlýtur það að sæta að ekki skuli liggja fyrir meiri vitneskja á æðstu stöðum í breska sjávarútvegsstjórnkerfinu, um mál sem notað er til að gagnrýna okkur, eina helstu viðskiptaþjóð Breta á sviði sjávarútvegs. Þessum upplýsingum hefur þó margoft verið komið á framfæri við bresk stjórnvöld og margar aðrar þjóðir einnig. Illt eiga þessar þjóðir því með að skáka í skjóli upplýsingaskorts að minnsta kosti.
Villandi yfirlýsing ríkjanna 25
Svipuðu máli gegnir um yfirlýsingu ríkjanna 25 sem afhent var íslenskum stjórnvöldum fyrsta dag þessa mánaðar. Hún er villandi, þar sem reynt er að gera tortryggilegan, vísindalegan grundvöll ákvörðunar okkar. Er þó bersýnilegt að höfundar textans hafa vitað að stofnstærð hrefnu og langreyðar þoli vel veiði. Engu að síður láta þessi virðulegu ríki hafa sig í að tala líkt og enginn munur sé á stofnstærð langreyðastofna í heiminum. Þær upplýsingar liggja þó víða fyrir með aðgengilegum hætti. Það er ótrúlegt að uppgötva að þjóðir sem njóta svo mikils álits í veröldinni, kunni ekki skil á í þessu máli sem þær kjósa samt að tjá sig um með opinberri yfirlýsingu.
Við hljótum að gera kröfu til þess að þegar þær þjóðir sem hér eiga í hlut taki til máls þá styðjist þær við staðreyndir og reyni ekki að snúa út úr efni málsins með þeim hætti sem gert er í yfirlýsingunni. Alveg burtséð frá því sem kunna að vera skoðanir manna í þessum efnum. Krafan um efnislega umfjöllun hlýtur a.m.k. að gilda þegar fulltrúar stjórnvalda einstakra þjóðríkja eiga í hlut. Sérstaklega ríkja sem ætlast til að eftir sé hlustað þegar þær taka til máls á alþjóðavettvangi.
Silkihanskar og boxhanskar
Morgunblaðið bregst ókvæða við í leiðara sínum 2. nóvember vegna greinar minnar sem birtist í blaðinu daginn áður. Sakar blaðið mig um stóryrði. Sannarlega kveð ég fast að orði. En hvers vegna ? Bjóst blaðið við að ég sæti endalaust þegjandi undir ögrandi málflutningi þess? Varla. Þegar blaðið býst til svo harðs áhlaups sem raun ber vitni um og vopnar sig boxhönskunum, er ekki við því að búast að ég svari með því að setja upp silkihanska.
Þegar blaðið segir bókstaflega að ég sé að láta undan þrýstingi fámenns hóps sem einkum hafi það að markmiði “að ögra umheiminum” þá er það alvarlegur hlutur. Hvers vegna skrifar blaðið með þeim hætti, eins og það hefur gert, að ákvörðunin sem tekin var þann 17. október síðast liðinn, hafi verið af annarlegum hvötum runnin? Getur blaðið virkilega ekki ímyndað sér að fyrir því hafi verið efnislegar ástæður af minni hálfu, eins og ég rakti þó í greininni 1. nóvember í Morgunblaðinu? Það er ekki að sjá. Að minnsta kosti er með einkar smekklausum hætti skrifað þannig í leiðara blaðsins 2. nóvember að ætla mætti að ég léti hagsmuni íslensku þjóðarinnar víkja fyrir hagsmunum eins fyrirtækis. Viðlíka málflutning hefur getið að líta í fyrri ritstjórnargreinum blaðsins. Þetta er ótrúlegt að sjá og lesa. Svo kvartar blaðið undan því að ég kveði fast að orði, þegar brugðist er við svona alvarlegum áburði. Morgunblaðið er tekið alvarlega og orð þess hafa vægi; ekki síst hjá okkur dyggum lesendum þess.
Sjálfur ætla ég ekki að ráfa niður á það plan að ætla að skoðanir Morgunblaðsins stafi af þjónkun við einhvern dulinn málstað. Ég tek skoðanir blaðsins eins og þær birtast og vil fjalla um þær á þeim efnislegu forsendum.
Verðugar og óverðugar atvinnugreinar
Það er örugglega rétt sem Morgunblaðið segir. Við gætum vel lifað góðu lífi án hvalveiða. Þökk sé þeirri miklu efnahagslegu uppbyggingu sem hefur orðið í landinu undanfarin ár. En snýst þetta um þá spurningu? Er ekki eðlilegra að við setjum tilteknar leikreglur þar sem atvinnulífið á að starfa. Eigum við ekki að gera þær kröfur til auðlindanýtingarinnar að hún sé sjálfbær, lúti lögum og reglum sem við setjum og sé í samræmi við alþjóðareglur? Allt þetta uppfylla hvalveiðar. Hinn efnahagslegi árangur af veiðum og vinnslu er síðan á ábyrgð þeirra sem í atvinnulífinu starfa. Það getur ekki verið hlutverk stjórnmálamanna eða fjölmiðla að velja hvort einstök atvinnufyrirtæki eða atvinnugreinar séu verðugar eða óverðugar. Hvorki ég né Morgunblaðið eigum að gegna því hluverki. Það er enginn vafi á því að margir gætu búið til lista yfir atvinnugreinar sem gera mætti útlægar úr íslensku atvinnulífi án þess að það yrði þjóðarbúinu ofviða. En er það þannig sem við eigum að hugsa og framkvæma? Er ekki eðlilegra að leikreglurnar séu ramminn sem stjórnvöld setja og þau hafi svo það hlutverk að gæta þess að þær reglur séu virtar?
Vinir sem til vamms segja
Og að lokum þetta:
Mér er óskiljanlegt þegar reynt er í ritstjórnargrein Morgunblaðsins að setja mig í hóp einhverra ónefndra manna sem “byggðu stjórnmálaferil sinn að verulegu leyti á því að hnýta í Morgunblaðið fyrir skoðanir þess” og getum að því leitt að mér sé “uppsigað við Morgunblaðið”. Hvers vegna verðskulda ég þennan sess? Morgunblaðið skrifar best og mest allra fjölmiðla um sjávarútvegsmál og hefur notið og nýtur álits fyrir. Sjálfur tala ég um Morgunblaðið í grein minni sem blaðið “sem mér hefur lengi verið afar kært” og “sem ég hef lesið flesta útgáfudaga þess frá barnsaldri”. Vonandi dregur leiðarahöfundur sannleiksgildi þeirra orða ekki í efa?
En það breytir því ekki að þegar ég er ósammála blaðinu í máli sem ég tel að miklu varði og mér finnst skrif þess vera ósanngjörn, þá læt ég í mér heyra. Sjálfur hef ég ekki elt ólar við allt það sem sagt hefur verið og skrifað um þessi mál upp á síðkastið á opinberum vettvangi. Og vissulega má gagnrýna mig fyrir slíkt fálæti. En vegna áratuga virðingar minnar fyrir Morgunblaðinu snerist ég til varnar – harkalegrar varnar kannski – þegar mér fannst skrifin ganga úr hófi. Það var ekki vegna þess að ég bæri kala til blaðsins heldur vegna hins gagnstæða. Það gildir nefnilega ennþá, sem sagt var um vininn sem til vamms segir.
Einar K. Guðfinnsson, sjávarútvegsráðherra.
