Er byggðaþróunin verðbólguhvetjandi?
Öllum er ljóst, segir Einar K. Guðfinnsson, að húsnæðiskostnaður þróast nú um stundir allt öðruvísi á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu.
UNDANFARIN allmörg ár hefur ríkt gott jafnvægi í verðlagsmálum hér á landi. Enginn vafi er á því að þetta ástand hefur verið grundvöllur þeirrar efnahagslegu viðreisnar sem hér hefur orðið á síðustu árum. Verðbólga hefur skaðvænleg áhrif á rekstur heimila, grundvöll fyrirtækja og efnahagslífið í heild. Margra ára verðbólguástand ætti að vera okkur nægjanlegt víti til varnaðar í þeim efnum. Verðhækkanir undangenginna mánaða hafa verið nokkurt áhyggjuefni. Það er öllum ljóst að þó fráleitt sé yfirvofandi hættuástand nú, er ástæða til þess að taka þessi mál föstum tökum.
Hækkar skuldir heimila og atvinnulífs
Mjög mikið hefur verið rætt um áhrifin af bensín- og olíuverðshækkunum. Einhverra hluta vegna hefur minni gaumur verið gefinn að þeirri gríðarlegu hækkun sem orðið hefur á húsnæðiskostnaði og á ennþá veigameiri hlut að máli verðbólgunnar en eldsneytishækkanirnar. Öllum er ljóst að húsnæðiskostnaður þróast nú um stundir allt öðruvísi á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Hin alvarlega íbúaþróun veldur því að spurn eftir húsnæði er mikil á höfuðborgarsvæðinu, gagnstætt því sem gerist víða úti um landið. Þessi mikla umframeftirspurn eykur húsnæðiskostnað og veldur því bókstaflega verðbólgu. Það er því hægt að segja með sanni að íbúaþróunin nú sé í sjálfu sér verðbólguvaldur, eigi sinn þátt í því að auka skuldir heimilanna með áhrifum á vísitöluna og rýri því afkomu almennings.
Meiri hækkun vegna húsnæðis en eldsneytis
Samkvæmt upplýsingum sem ég aflaði mér frá Hagstofunni hækkaði húsnæðisliðurinn um 12,8 prósent á síðustu tólf mánuðum, sem er langt umfram almenna verðlagsþróun í landinu. Verðlagshækkanir á síðustu 12 mánuðum eru 4,9 prósent. Hækkun húsnæðisliðarins veldur um 1,52% af þeirri hækkun, eða um þriðjungi af vísitölubreytingunni.
Ef sérstaklega eru skoðaðar verðbreytingar á milli ágúst og septembermánaða, kemur þetta líka einkar skýrt fram. Vísitala neysluverðs hækkaði um 0,8 prósent frá fyrra mánuði. Markaðsverð á húsnæði eitt og sér, hækkaði um 3,7 prósent og leiddi til 0,34 prósenta hækkunar á vísitölu neysluverðs. Hin umtalaða eldsneytishækkun hafði minni áhrif á verðbólguna og olli 0,28 prósenta hækkun á vísitölunni.
Neikvæð áhrif
Allt þetta vekur auðvitað upp spurninguna sem varpað er upp í fyrirsögn þessa greinarkorns. Er búsetuþróunin bókstaflega orðin verðbólguhvetjandi? Við vitum öll hvað verðbólga hefur í för með sér. Um það er pólitísk sátt að miklar verðbreytingar séu efnahagslega óæskilegar. Sú hin mikla eftirspurn sem orðin er eftir húsnæði á höfuðborgarsvæðinu meðal annars og ekki síst vegna hinna skelfilegu þjóðflutninga af landsbyggðinni, virðist því beinlínis vera farin að hafa þessi neikvæðu áhrif sem við höfum hingað til viljað vera án.
Önnur hlið málsins
Á þessu máli er hins vegar önnur hlið. Hækkandi húsnæðisverð á höfuðborgarsvæðinu hefur neikvæð áhrif á afkomu þess fólks sem þar býr. Ráðstöfunartekjurnar minnka, eftir því sem meira fjármagn er bundið í húsnæði í einhverri mynd. Ljóst er að sama þróun hefur ekki orðið úti um landsbyggðina. Þegar dæmið er reiknað til enda sjáum við því að þessi liður í rekstrarútgjöldum margra heimila er því annar á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Þegar fólk kýs sér búsetu hlýtur það að verða að reikna dæmið til fulls og taka tillit til þessa.
Aðalatriðið er þó það að hin neikvæða byggðaþróun er stórháskaleg, þjóðfélagslega kostnaðarsöm og í raun efnahagslegt böl. Öll rök hníga þess vegna að því að við sköpum skilyrði til nýrrar sóknar á landsbyggðinni með raunhæfri byggðastefnu. Það er ekki einkamál þeirra sem á landsbyggðinni búa, heldur í þágu þjóðarinnar allrar að okkur takist að snúa þróuninni við. Höfundur er fyrsti þingmaður Vestfirðinga.
