Nú er komið nóg
Tvær efnahagsmálafréttir í Morgunblaðinu, með fárra daga millibili voru ógnvekjandi. Annars vegar fréttin í dag um að íbúðarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu hefði hækkað um þriðjung í fyrra. Hins vegar frétt frá því á fimmtudag í síðustu viku um að innan Íbúðalánasjóðs væri rætt um það í fúlustu alvöru að búa til aðferðir við að lána út meira fé til íbúðakaupa. Það væri óviðunandi og óðs manns æði að blása í verðlagsglæðurnar með þeim hætti. Slíkt væri í hróplegri andstöðu við efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar og atlaga að stöðugleika og hagsmunum útflutningsgreina og þar með landsbyggðinni.
Verðbólguna á síðasta ári má að 40 prósentum rekja til verðhækkana á húsnæði á höfuðborgarsvæðinu. Allir eru sammála um að aukið aðgengi að ódýru fjármagni eigi þar mikinn hlut að máli. Vissulega hefur Íbúðalánasjóður orðið að laga sig að þeim veruleika. En engin rök standa til þess að hann gangi lengra en gert hefur verið. Það er búið að hækka lánshlutföll og hámarksupphæðirnar og lengra á ekki að ganga.
Mesta ógnin við stöðugleikann nú er hin hrikalega hækkun á gengi íslensku krónunnar. Seðlabankinn hefur verið að hækka vexti til þess að draga úr innlendri eftirspurn og sporna gegn verðlagshækkunum innanlands. Það hefur leitt til þess að gengi krónunnar hefur rokið upp. Afleiðingin er stórháskaleg fyrir útflutnings og samkeppnisgreinarnar. Fyrirtæki á þeim sviðum eru að komast í gífurlegan vanda. Fréttir berast af fyrirtækjum sem eru að flytja starfsemi sína úr landi og öðrum þar sem reksturinn hefur stöðvast eða er í miklu basli.
Allt þetta stafar af því að Seðlabankinn er að hækka vexti, til þess að berjast við verðbólgu sem mestan part stafar af hækkun íbúðahúsnæðis á höfuðborgarsvæðinu, sem aftur á rætur sínar að rekja til framboðs af ódýru lánsfjármagni. Þetta kristallar ástandið. Með annarri hendinni er verið að dæla út fé sem fer til húsnæðiskaupa á höfuðborgarsvæðinu og skapar þar þenslu, verðhækkanir og eignamyndun. Með hinni hendinni er verið að reyna að damla á móti með vaxtahækkunum Seðlabankans sem hækkar svo gengið. Á landsbyggðinni dragast seglin saman vegna þess að þetta það þrengir að fyrirtækjum í útflutningi og öðrum samkeppnisgreinum. Finnst mönnum eðlilegt að opinberum lánasjóði sé beitt til þess arna í frekari mæli?
Opinber lánasjóður, bakkaður upp af ríkisábyrgðum, getur ekki tekið þátt í þannig leik. Við getum ekki haldið áfram að leika okkur svona að eldinum. Það er einfaldlega komið nóg. Nú er þýðingarmikið að skilaboðin séu skýr. Í húfi er atvinnusköpunin sjálf.
Það er gott og vel að vilja auka umsvif sín og bregðast við öllum heimsins óskum. En nú háttar einfaldlega þannig til í okkar efnahagsumhverfi að við megum ekki við því að opinber lánasjóður ýti undir verðlagsþrýsting og stuðli þannig að vaxtahækkunum og gengishækkunum. Menn tala stundum um ruðningsáhrif af stóriðju. En ruðningsáhrifin eru greinilega helst nú af völdum íbúðalánasprengingarinnar, sem bankakerfið hefur verið að magna upp. Hinn opinberi húsnæðislánasjóður á að ganga á undan og minnka þennan þrýsting.
Einar K. Guðfinnsson, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins
