Af hverju þessi himinhrópandi þögn?
Það skýtur því óneitanlega nokkuð skökku við þegar Jón Sigurðsson fiskar sjávarútveginn sérstaklega út og segir "bera með sér einkenni verndaðrar atvinnugreinar, með stórkostlega offjárfestingu í tækjum, búnaði og húsum hvar sem litast er um í landinu..."
Í svari iðnaðarráðherra við fyrirspurn minni á Alþingi 115. löggjafarþingi, um þessi mál kemur þetta einmitt mjög skilmerkilega fram. Í stórum dráttum má segja að orkusalan hafi dregist saman í fjárhæðum talið á sama tíma og fjárfstingar voru miklar. Þannig nam orkusala Landsvirkjunar 7,1 milljarði króna á árinu 1983, árið eftir var hún 8,1 milljarður. Síðan virðist leiðin hafa legið niður á við. Árið 1991, sem er síðasta árið sem svarið náði til, var orkusalan 5,9 milljarðar á sambærilegu verðlagi, eða um 2 milljörðum króna lægri en þegar best lét.
Hlutfall tekna og skulda
Athyglisvert er að á bak við þessa árlegu orkusölu upp á 6 til 8 milljarða króna stóðu skuldir sem voru sjö til áttfalt hærri. Þannig námu skuldir Landsvirkjunar á bilinu 41 milljarði til tæpra 53 milljarða á árabilinu 1983 til 1991. Slíkt hlutfall skulda og tekna er auðvitað algjörlega óþekkt í íslensku atvinnulífi þó öllum sé að sjálfsögðu ljóst að ekki er unnt að öllu leyti að bera rekstur vatnsaflsvirkjana þar sem breytilegur kostnaður er tiltölulega lítill, saman við annan atvinnurekstur.
Hitt gefur augaleið, að til þess að standa undir þessari skuldsetningu hefur Landsvirkjun orðið að verðleggja orkuna hátt til notendanna. Í því sambandi má líka minna á að hingað til hefur ekki tekist að laða erlenda fjárfesta hingað til samstarfs í atvinnulífi nema með sérsamningum um orkuverð.
Atvinnulífið og landsbyggðarfólkið hefur borið byrðarnar
Athyglisvert er að á þessu tímabili minnkandi tekna fóru fram gríðarlegar fjárfestingar. Á árunum 1983 til ársins 1991 var fjárfest fyrir 26,5 milljarða króna á vegum Landsvirkjunar. Þessi fjárfesting svarar til að minnsta kosti 50 frystitogara af þeirri gerð sem Grandi hf. og Útgerðarfélag Akureyringa hf. festu kaup á fyrir skemmstu. Byrðarnar af þessu hafa auðvitað notendurnir borið. Og notendurnir eru að sjálfsögðu atvinnulífið í landinu og almenningur, einkum og sér í lagi á landsbyggðinni. Þannig má segja að það sé landsbyggðarfólkið og hið almenna atvinnulíf sem borið hefur byrðarnar að þessu leyti, auk ríkissjóðs. Þeir sem eru svo heppnir að njóta hitaveitna ellegar sérsamninga um orkutaxta sleppa að mestu. Dæmi um það eru að sjálfsögðu stóriðjufyrirtækin svokölluðu, Ísal, Járnblendiverksmiðjan og Áburðarverksmiðjan.
Í tíð núverandi ríkisstjórnar hafa fjárveitingar til raforkuniðurgreiðslna vegna húshitunar aukist stórlega. það hefur þó ekki gert mikið betur en að eyða áhrifunum af verðhækkunum Landsvirkjunar. Ef ekki hefði komið til þessi atbeini ríkissjóðs, þá væri hitunarkostnaður þessara heimila stórum hærri en hann er í dag; og er hann þó nógu sligandi. Þannig birtist þessi vandi bæði almennum notendum í formi hárra orkutaxta og ríkissjóði vegna aukinna framlaga til orkuverðsjöfnunar.
Um hina himinhrópandi þögn
Ekkert af þessu nefnir Jón Sigurðsson í sinni löngu grein, þó að hann verji all löngu máli í að "greina nokkur þeirra vandamála sem þjóðin sem heild, hópar innan þeirrar heildar og fjölmargir einstaklingar eiga við að fást um þessar mundir", eins og orðrétt segir í greininni. Sýnist manni þó að þessi atriði hefðu átt erindi inn í hið nýja pólitíska "testament", en Morgunblaðið nefnir grein Jóns Sigurðssonar "drög að stjórnmálastefnu í nokkrum mikilsverðum málum þjóðfélagsins". Hin himinhrópandi þögn um þessi atriði grefur mjög undan gildi þeirrar greiningar sem getur að líta á vanda Íslendinga, í Morgunblaðsgreininni.
