Af hverju flytur unga fólkið
Tölur um búferlaflutninga af landsbyggðinni eru ekki alveg eins og þær sýnast. Upplýsingar Hagstofunnar segja okkur að hægt hafi á búferlaflutningunum, þó sannarlega sé sagan misjöfn á milli svæða. Þó vissulega veki það von um að betur horfi um íbúaþróunina almennt, er samt sem áður ljóst að vandinn er mikill og hann er öðru fremur bundinn við tiltekna aldurshópa.
Sigurður Sigurðsson hjá Iðnvest á Blönduósi dró saman athyglisverðar upplýsingar á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga á Norðurlandi Vestra nú um helgina. Þar kemur fram að almennt talað hafi samsetning íbúa á Norðurlandi Vestra breyst á þann veg á síðustu tíu árum að fækkun hafi einkanlega átt sér stað í hópi fólks á aldursbilinu 20 til 40 ára og síðan í yngstu aldrushópunum. Þetta eru vond tíðindi og eiga ábyggilega við um landsbyggðina víðar. Þarna er því verkefnið. Til þess að snúa við neikvæðri íbúaþróun þarf að hyggja sérstaklega að þessum aldurshópi.
En af hverju fer unga fólkið?
En af hverju fer unga fólkið?
En hvað rekur þetta fólk úr byggðalögunum sínum? Ástæðurnar eru ábyggilega margvíslegar. En eitt blasir sannarlega við. Fólk þarf að yfirgefa heimahagana til þess að leita sér menntunar. Nám á háskólastigi var til skamms tíma einkum á höfuðborgarsvæðinu. Þeir sem vildu leita sér menntunar þurftu því að fara suður. Þegar námi lauk voru aðstæður breyttar. Starf sem hentaði náminu var ekki til staðar í neinum mæli nema á höfuðborgarsvæðinu og menn áttu ekki lengur neitt val. Búsetan var óhjákvæmilega ákveðin; fyrir sunnan. Börn þessa fólks fæðast síðan í nýjum heimkynnum foreldranna. Ergo. Það fækkar í aldurshópnum frá 20 til 40 ára og þeim yngsta, líkt og tölur Sigurðar segja okkur. Jafnt hlutfallslega og tölulega.
Sem betur fer hefur vel tekist til í menntamálum á síðustu árum. Sértaklega á þetta við í menntamálum landsbyggðarfólks. Námsmöguleikarnir eru almennt talað í landinu orðnir fleiri og fjölbreyttari. Unga fólkið í dag á um margfalt fleiri kosti að velja en unga fólkið átti fyrir áratug. Námsframboðið er fjölbreyttara. Skólarnir eru fleiri og námsleiðirnar allt aðrar og margbreytilegri. Skólum á háskólastigi hefur fjölgað mikið. Svo dæmi sé nefnt um hið nýja Norðvesturkjördæmi þá starfa þar þrír háskólar. Í Bifröst, á Hólum og á Hvanneyri. Ungt fólk á landsbyggðinni á þarna fleiri kosti, eins og jafnaldrar þeirra í Reykjavík. Reynslan sýnir okkur til dæmis frá Háskólanum á Akureyri að ungt fólk sem nemur þar við skólann er margfalt líklegra til þess að setjast að á landsbyggðinni en ungmenni sem nema við Háskóla Íslands. Uppbygging háskólanáms á landsbyggðinni ætti því að öðru jöfnu að stuðla að því að ungt fólk setjist að á landsbyggðinni.
Ævintýrið mikla
Ævintýrið mikla
Svo er það ævintýrið um fjarnámið. Á því sviði hefur orðið gríðarlegur vöxtur. Um 300 manns stunduðu nám á framhaldsskólastigi og 500 á háskólastigi með fjarkennslusniði árið 1999. Á síðasta skólaári voru hins vegar 2000 nemendur sem stunduðu háskólanám með þessu fyrirkomulagi og annar eins fjöldi á framhaldsskólastigi. Þannig eru nýjar leiðar ruddar. Fólkið sem áður þurfti að hverfa frá heimilum sínum, rífa þau upp með rótum til þess að leita sér menntunar, getur nú með ódýrari og eðlilegri hætti stundað nám úr heimahögunum.
Allt styrkir þetta forsendur byggðanna, auk þess sem menntunarstigið í landinu batnar. Menntun landsbyggðarfólks verður meiri, en allir vita að slíkt er forsenda þess að landsbyggðin geti haldið hlut sínum nú á tímum krafna um aukna þekkingu á öllum sviðum, sérstaklega í atvinnulífinu.
Þrjár tillögur um úrbætur
Þrjár tillögur um úrbætur
Vandinn er á hinn bóginn ekki úr sögunni. Öðru nær. Enn er það svo að atvinnuframboð á landsbyggðinni er of lítið fyrir fólk sem hefur leitað sér framhaldsmenntunar. Þar er um margslungið mál að ræða. Ríkisvaldið getur þarna vitaskuld komið að málum með almennum aðgerðum, svo sem með því að örva fólk til uppbyggingar á fjölbreyttara atvinnulífi, líkt og verið er að reyna með sérstakri fjármögnun til nýsköpunar á vegum Byggðastofnunar fyrir tilstilli ríkisstjórnarinnar. Í annan stað má nefna að hrint verði í framkvæmd tillögum sem byggðanefnd forsætisráðherra lagði fram á sínum tíma og tekið er undir í nýrri byggðaáætlun Alþingis. Þar er kveðið á um ívilnandi aðgerðir vegna námslána þess fólks sem býr á landsbyggðinni. Og loks má nefna að ríkisvaldinu ber að auka hlutfall starfsemi sinnar á landsbyggðinni. Uppbygging á þjónustu hins opinbera hefur því miður meira og minna orðið á höfuðborgarsvæðinu, eins og sýnt var fram á í skýrslum Haraldar L. haraldssonar hagfræðings sem hann vann fyrir Byggðastofnunar. Það er vitaskuld algjörlega ólíðandi og klárlega í fullkomnu ósamræmi við ásetning ríkisstjórnarinnar og Alþingis eins og hann birtist í byggðaáætlunum.
