Við myndum borga einna mest
UMRÆÐAN um Evrópusambandsaðild er að skýrast. Skýrsla endurskoðunarskrifstofunnar Deloitte og Touche, sem var birt á dögunum, fullyrðir að yrðum við aðilar yrði Ísland í hópi þeirra þjóða sem greiða mest til sambandsins. Þetta er afdráttarlaust. Athyglisvert er einnig að endurskoðunarskrifstofan metur kostnaðinn við aðild, eins og forsendurnar liggja núna, ívið meiri en Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Það sem veldur mismunandi niðurstöðum að öðru leyti er í rauninni pólitískt mat umfram allt.
Vonbrigði og mismunun
Við vitum að stækkun Evrópusambandsins til austurs gekk ekki þrautalaust fyrir sig. Þjóðir gömlu Austur-Evrópu máttu þola tvö hernám á 20. öldinni. Fyrst nasista og síðan kommúnista. Þær brutust undan oki kommúnismans eftir hrun Sovétríkjanna og Varsjárbandalagsins undir lok aldarinnar. Eftir stóðu djúp pólitísk, félagsleg og efnahagsleg sár. Þessum þjóðum var því í mun að marka sér ótvíræðan sess í evrópsku samstarfi af skiljanlegum ástæðum. Aðildin að Evrópusambandinu og NATO var drýgsti hlutinn af þeirri viðleitni.
Það fer ekkert á milli mála að viðtökur Evrópusambandsríkjanna voru þessum þjóðum mikil vonbrigði. Þetta skynjaði maður glöggt í heimsókn utanríkisnefndar Alþingis til Póllands, sl. haust þegar aðildarviðræðurnar stóðu enn yfir. Og þó svo að gengið hafi verið til móts við hagsmuni þessara ríkja að einhverju leyti blasir það við að meðferðin sem þau fá varðandi styrki af ýmsu tagi, er öll önnur og lakari en hjá öðrum ríkjum sambandsins. Nýju aðildarríkin eru sett skör lægra.
Hið pólitíska mat
Þarna komum við einmitt að hinu pólitíska mati. Er líklegt að þannig verði það til frambúðar? Verða þjóðir í fyrstu og annarri deild að þessu leytinu innan ESB? Trauðla. Evrópusambandshugsjónin sjálf er þannig, að það er óhugsandi annað en að nýju aðildarríkjunum verði búnir sömu kostir að þessu leyti og þeim sem fyrir sitja á fleti. Þess vegna er ólíklegt annað en að þessi kostnaður eigi eftir að vaxa. Burtséð frá tilburðum til þess að draga úr styrkjakerfi sambandsins. Kröfugerð Evrópusambandsins á okkar hendur - krafan um 27-földun framlaga okkar í þróunarsjóðina - sýnir líka að innst inni er það líka skoðun fulltrúa Evrópusambandsins. Enda hefur það komið fram að þessi kröfugerð er reist á því að verið sé að bregðast við auknum kostnaði vegna nýrra ríkja.
Það er því ljóst að flest bendir til þess að aðild okkar hefði í för með sér miklar og nýjar byrðar fyrir ríkissjóð okkar. Við yrðum í hópi hinna auðugustu þjóða og yrðum því eins og endurskoðunarskrifstofan segir sjálf, í hópi þeirra þjóða sem mest greiddu til ESB.
Hvað með lægri vexti?
Menn segja að allt yrði þetta vegið upp með öðru hagræði og nefna lægri vexti og lægra vöruverð í því sambandi. Þetta er mikil einföldun. Lífskjör okkar eru með því besta sem þekkist og vöxtur efnahagslífsins verið umfram margar ESB þjóðir. Við njótum góðs aðgangs að mörkuðum ESB, þökk sé EES samningnum og höfum svigrúm og sjálfstæði til þess að beita nauðsynlegum hagstjórnartækjum okkur í hag. Það er til dæmis ljóst að beiting peningamálatækja á borð við vexti er nauðsynleg í okkar hagkerfi út frá okkar forsendum. Þannig sáum við á síðasta ári, hvernig hagkerfið leitaði jafnvægis og viðskiptahallinn hvarf. Þar voru markaðslögmálin að verki innan þess ramma sem íslensk stjórnvöld, Seðlabanki og ríkisvald settu. Sá rammi hefði augljóslega verið annar ef við hefðum lotið peningamálastjórn frá Evrópusambandinu og afleiðingarnar því fráleitt í hag okkar efnahagslífi.
Áhrifin á landbúnaðinn
Þegar kemur að umræðunni um ESB og vöruverð þá er nauðsynlegt að rifja upp hvað sagt er í skýrslu utanríkisráðherra um áhrifin af Evrópusambandsaðild á íslenskan landbúnað. Algjör óvissa væri varðandi mjólkurframleiðslu, nautakjötsframleiðslu og svína-, kjúklinga- og eggjabændur yrðu berskjaldaðir. Allir vita síðan hvernig staða sauðfjárræktarinnar er þegar, þannig að hún þyldi ekki frekari röskun. Það hefur verið pólitísk niðurstaða hér á landi að verja íslenskan landbúnað eins og kunnugt er, þó verulega hafi verið dregið úr innanlandsstuðningi við hann. Þetta er íslensk ákvörðun, sem við höfum tekið sjálf út frá okkar forsendum. Vilji menn ákveða eitthvað annað þá gera þeir það vitaskuld. En þá eiga menn að þora að segja það skýrt og skorinort, en ekki að skríða sífellt í skjól evrópuumræðunnar. Matvælaverð lækkar ekki við það eitt að ganga í ESB heldur vegna þess að ákvarðanir eru teknar sem lækka verðlagið.
Við Íslendingar höfum kosið að hafa hin pólitísku og efnahagslegu stjórntæki í okkar höndum. Þannig getum við valið og hafnað. Um það snerist til dæmis GATT umræðan á sínum tíma. Það varð niðurstaðan að lokinni harðri umræðu að við reyndum að halda þessum tækjum í okkar höndum. Þannig gátum við þá, á okkar forsendum, beitt tollum og vörugjöldum gagnvart landbúnaði á þann veg sem við töldum skynsamlegast. Þannig var forræðið í okkar höndum og er það vel.
Fjarvistarsönnun frá innlendri umræðu
Um þetta sama snýst í rauninni Evrópuumræðan að hluta; um réttinn til þess að geta nýtt hin pólitísku og efnahagslegu stjórntæki. Það er miklu eðlilegra af þeim sem nota lækkun matvöruverðs og vaxtastigið til framdráttar þeirri skoðun sinni að við ættum að ganga í ESB, að segja hvað þeir sjálfir vilja. Telja þeir að Seðlabankinn eigi að grípa inn í með ákveðnari hætti til þess að lækka vexti núna, á að afnema innflutningshöft á landbúnaðarafurðum, á að fella niður tolla og vörugjöld á innfluttum vörum og svo framvegis? Það er ósköp eðlilegt að uppi séu ólíkar skoðanir um framtíð okkar í samstarfi Evrópuríkja. En menn mega ekki nota meintan áhuga á Evrópusambandsaðild sem skálkaskjól og verða sér þannig úti um fjarvistarsönnun frá erfiðum spurningum í vanalegri innlendri þjóðfélagsumræðu.
