Stóriðja er sjálfsagður kostur
Í einum af þeim fjölmörgu rabbþáttum ljósvakamiðlanna um nýliðnar hátíðir var enn verið að ræða um stóriðjumálin. Þar gat eins og svo oft fyrr og síðar að líta setninguna frægu um að "eitthvað annað" yrði nú að koma í staðinn fyrir álverksmiðju á Reyðarfirði. Og síðan hófst hinn sígildi söngur sem allir eru farnir að þekkja, til þess að andmæla þessari sjálfsögðu framkvæmd.
Þessi gamla klisja um "eitthvað annað pólitíkina" kom upp í huga minn þegar ég hlýddi á umræður í Kryddsíld Stöðvar tvö, þar sem fólk úr viðskitpalífinu skiptist á skoðunum. Það var athyglisvert að virða fyrir sér úr hvaða geirum atvinnulífsins þetta fólk kom. Þarna var til staðar fólk, sem endurspeglaði þá gríðarlegu gerjun, breytingu og þróun sem hefur orðið í atvinnulífi okkar á fáeinum síðustu árum. Þarna voru forsvarsmenn fyrirtækja í nýjum atvinnugreinum sem tæplega voru til staðar í atvinnulífi okkar fyrir fáeinum árum.
Fyrirtæki hafa sprottið upp og eru nú farin að velta milljörðum á innlendum markaði, hafa sótt út til nýrra verkefna og haslað sér völl á áður óþekktum veiðilendum viðskitpalífsins úti um lönd og álfur. Fyrirtæki á sviði líftækni, lyfjaiðnaðar, fjarskipta og fjármálaþjónustu. En einnig ferðaþjónustu, veiðarfæragerðar, sjávarútveginum svo dæmi séu nefnd af rótgrónari fyrirtækjum og mætti þó enn bæta við upptalninguna.
Stakkaskiptin
Þetta lýsir ekki beinlínis fábreyttu atvinnulífi. Þetta er vitnisburður um þrótt og framsækni.
Íslenskt atvinnulíf hefur verið að taka miklum stakkaskiptum undanfarin ár. Bein íhlutun í atvinnulífið hefur minnkað. Leikreglurnar gerðar almennar og um leið vinsamlegri atvinnulífinu. Skattalagabreytingar og aðrar breytingar hafa skapað atvinnufyrirtækjunum svigrúm. Það hefur sýnilega verið algjört grundvallaratriði á þeim breytingatímum sem eru að ríða yfir heiminn og hafa opnað nýrri atvinnustarfsemi leið. Það var lífsspursmál fyrir okkur að vera þátttakendur í því.
Ný tækifæri
Þannig er það okkur mikilvægt að vera vakandi fyrir nýjum tækifærum. Við sækjum erlent fjármagn til þess að stuðla að uppbyggingu atvinnureksturs innanlands. Fyrirtæki í eigu samlanda okkar sækja út í heim, þegar það hentar, til þess að treysta forsendur rekstrar hér á landi. Með þessu móti leitar atvinnulífið þess farvegar sem hentugastur er hverju sinni. Þessi gróska er meðal annars afleiðing af þeirri breyttu umgjörð sem stjórnvöld hafa stuðlað að, í harðri andstöðu vinstri aflanna í landinu, stjórnarandstöðunni meira og minna.
Uppbygging stóriðju hér á landi er líka dæmi um þetta. svo sem eins og þau áform sem nú er rætt um; stækkun á Grundartanga og uppbygging álvers á Reyðarfirði. Hvoru tveggja er liður í því að styrkja stoðir atvinnulífs okkar. Skapar hér gríðarleg efnahagsumsvif, eykur hagvöxt og bætir lífskjör, eins og talsmaður ASÍ vakti réttilega athygli á í fjölmiðlum á dögunum.
Er einblínt á stóriðjuna?
Því hefur verið haldið fram að íslensk stjórnvöld einblíni á stóriðjuuppbyggingu og hafi ekki áhuga á neinu öðru. Hvílík firra er það. Er ekki sú umsköpun atvinnulífsins sem hér hefur verið lýst, gott dæmi um að áhugi stjórnvalda stendur einmitt til þess að stuðla að sem víðtækastri og fjölbreyttastri atvinnusköpun. Er ekki veruleiki nútímaatvinnulífs á Íslandi einmitt vitnisburður um vilja stjórnvalda til sem fjölbreytts atvinnulífs.
Atvinnugrein gærdagsins?
Oft er hent á lofti að stóriðja sé atvinnugrein gærdagsins, atvinnugrein sem þróaðar nútímaþjóðir vilji helst ekki sjá í sínum ranni. Þetta er alrangt. Eftirspurn eftir áli er mikil í heiminum og framleiðsluvöxturinn nemur hundruðum þúsunda tonna á ári hverju. Þörfin er því til staðar. Enda er ál að leysa af hólmi aðra málma í hvers konar iðnaðarframleiðslu vegna eiginleika sinna. Hann er eðlisléttur og hentar því vel, til dæmis til þess að stuðla að minni orkunotkun. Álframleiðsla er þess vegna í eðli sínu vistvæn framleiðsla, sem eftirspurn eykst eftir, vegna vaxandi vitundar um mikilvægi þess að stuðla að skynsamlegri orkunotkun í heiminum. Álframleiðsla fer að lang mestu leyti fram í þróuðum ríkju, þó vitaskuld reyni þróunarríkin að hasla sér völl á þessum sviðum eins og öðrum til þess að treysta efnahagsgrundvöll sinn. Þau leitast líka við að auka þátttöku sína í hvers konar líftækni, tölvutækni og á fjarskiptasviði. Rétt eins og við Íslendingar og aðrar efnaðar þjóðir heimsins.
Einsleitni?
Enn má nefna, að oft er því haldið fram að álframleiðsla og stóriðja sé dæmi um einsleitni í atvinnulífinu. Athyglisvert var hins vegar í sjónvarpsþættinum fyrrnefnda, að hlýða á forstjóra ÍSAL lýsa því hversu álframleiðsla er í sjálfu sér fjölbreytt starfsemi. Starfsemin á Grundartanga er gjörólík starfseminni í Straumsvík svo dæmi sé tekið. Áliðnaður er í eðli sínu fjölþættur, enda kemur eftirspurnin eftir framleiðslunni úr ýmsum áttum og úr margbrotnum atvinnugreinum. Þetta er líka hátækni atvinnugrein, sem kallar á menntað fólk og mikla þekkingu á fjölþættum sviðum.
Sjálfsagður þáttur
Allt hnígur þetta að hinu sama. Uppbygging stóriðju er sjálfsagður þáttur í þeirri viðleitni okkar að styrkja stoðir atvinnulífsins hér á landi. Engum dettur í hug að einblína á þann kostinn, enda hefur það hreint ekki verið gert. Þetta er á hinn bóginn veigamikill þáttur í atvinnusköpuninni, hagvextinum og útflutningstekjunum og því sjálfsagt mál.
Nú er búið að sýna fram á arðsemi þeirra virkjana sem hið opinbera ætlar að reisa til þess að skapa stóriðjunni frekari möguleika. Opinberar stofnanir sem til þess eru bærar, samkvæmt lögum, hafa kveðið upp úr um að umhverfisáhrifin séu viðunandi. Og í í stóra verkefninu fyrir austan hafa orkukaupin verið tryggð með sérstöku ákvæði þar að lútandi.
Vonandi sjáum við því sem fyrst, rætast væntingarnar sem við höfum um að þessi mikilvæga atvinnugrein geti eflst á næstu árum, með stækkun á Grundartanga, í Straumsvík og með nýju álveri á Reyðarfirði. Þannig verður stóriðjan sem fyrr þáttur í hinni fjölbreyttu flóru atvinnulífs sem við höfum verið að byggja upp hér á landi, með framtaki einstaklinga og skynsamlegum breytingum á lagaumhverfi, atvinnulífinu í hag.
