Batnandi manni er best að lifa
Steingrímur J. Sigfússon nýr sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra var viðmælandi í útvarpsþættinum Sprengisandi á Bylgjunni, sl. sunnudag og tjáði sig m.a. um þá óvissu sem umlykur starfsumhverfi sjávarútvegsins og hefur gert á þessu kjörtímabili. Til þessarar óvissu vísaði ráðherrann þegar hann sagði : „Hvers vegna ætti hún að vera (þ.e. óvissan í sjávarútveginum) nema ef menn trúa sínum eigin áróðri um að það verði einhvern tímann við völd á Íslandi svo vitlaus stjórnvöld að þau ætli að kollvarpa sjávarútveginum. Ég hef aldrei talið það boðlega umræðu. Auðvitað dettur engum í hug að kippa fótunum undan stærstu útflutningsatvinnugrein þjóðarinnar.“
Allt er þetta ágætt svo langt sem það nær. Heila meinið er hins vegar að hér hefur verið við völd ríkisstjórn – „svo vitlaus stjórnvöld“- sem ætluðu sér að fara slíka leið. Væntanlega ekki vísvitandi, en þá vegna þess að boðuð sjávarútvegsstefna var ekki hugsuð til enda. Það er því ekki að ástæðulausu að talað er um óvissuna sem sjávarútvegurinn býr við og að menn óttist áform ríkisstjórnarinnar. Við höfum séð á spilin og sporin hræða.
Helmingur sjávarútvegsins færi í þrot
Ríkisstjórnin setti á laggirnar fjölskipaða nefnd um mitt ár 2009 til þess að endurskoða fiskveiðistjórnarlögin. Í nefndinni sátu fulltrúar nær allra hagsmunaaðila í sjávarútvegi, sveitarfélaga og þingflokka. Eitt verkefni nefndarinnar var einmitt að skoða þær hugmyndir sem boðaðar höfðu verið af ríkisstjórnarflokkunum um fyrningu aflaheimilda á 20 árum. Til verksins var valin Rannsóknarstofnun Háskólans á Akureyri( RHA). Verkið sem stofnunin innti af hendi var fagmannlega unnið og ítarlegt og kom að miklu gagni við þá vinnu sem í hönd fór.
Niðurstaða RHA var skýr: „Það er niðurstaða okkar að 20 ára innköllun fiskveiðiheimilda leiði til gjaldþrots sjávarútvegsfyrirtækja sem ráða yfir 40% – 50% af aflaheimildum og eru þau samsvarandi hlutfall af tekjum greinarinnar.“
Lært af mistökunum?
Ég er viss um að við sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra getum sammælst um að breytingar á fiskveiðilöggjöf sem geri helming sjávarútvegsins gjaldþrota þýði á mæltu máli að sjávarútveginum sé kollvarpað. Að fótunum sé kippt undan þessari stærstu útflutningsatvinnugrein þjóðarinnar. Og ummæli ráðherrans úr útvarpsþættinum sem vitnað er til hér í greinarbyrjun séu þá til marks um að slík leið komi ekki til greina. Menn brenni sig ekki á sama soðinu tvisvar.
Það er hins vegar mikið umhugsunarefni að þrátt fyrir að þessar upplýsingar lægju fyrir frá óvilhöllum fræðimönnum, var engu að síður anað af stað með frumvarp til nýrra fiskveiðistjórnarlaga sem hefði líka haft stórháskalegar afleiðingar í för með sér. Eignir hefðu rýrnað, rekstrarafkoman snar versnað, tekjur ríkisins af auðlindanýtingunni minnkað, nýliðunarmöguleikar orðið erfiðari og svona mætti áfram telja, að mati sérfræðinga sem lögðu mat á frumvarpið að beiðni þáverandi sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra. Frumvarpið fékk með öðrum orðum falleinkunn.
Hefði það orðið að lögum mátti með sanni segja - með tilvitnuðu orðalagi sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra - að „fótunum hefði verið kippt undan stærstu útflutningsgrein þjóðarinnar“ og „sjávarútveginum kollvarpað“.
En menn eiga þess alltaf kost að læra af mistökunum. Ég vil að minnsta kosti trúa því að ráðherrann vilji það. Orð hans í ofangreindum útvarpsþætti séu til marks um það. Því sé batnandi manni best að lifa.
Grein í Morgunblaðinu 20. janúar 2012
