Vatnaskil í heilbrigðisumræðunni
Það er til gömul goðsögn sem segir að umræða sé alltaf af hinu góða. Auðvitað er það ekki rétt. Umræða getur hreinlega skaðað. En svo eru til klár dæmi sem sýna okkur að umræða geti verið af hinu góða. Hún getur breytt heilmiklu, orðið þess valdandi að viðteknir hlutir eru endurskoðaðir og leitt til niðurstöðu.
Umræða um íslensk heilbrigðismál hefur oft litast af mikilli einföldun. Því hefur til dæmis verið haldið blákalt á lofti að vandinn sem við sé að glíma í íslenskum heilbrgiðsismálum sé því um að kenna að stjórnvöld séu ekki nægilega örlát á almannafé til þessa málaflokks. Þetta er þó í besta falli einföldun og í versta falli hreinasta fásinna. Heilbrigðisumræðan í sumar hefur þó góðu heilli varpað á þetta nýju og skæru ljósi.
Aukið fé til heilbrigðismála
Um það blandast engum hugur að fjárveitingarþörfin til heilbrigðismála er gríðarleg. Ný tækni, ný lyf og auknar kröfur gera það að verkum að sífellt er þörf á auknu fé til heilbrigðismála. Þess vegna hefur hlutur heilbrigðismála stigvaxið í fjárlögum flestra landa. Á það einnig við hér á landi. Við verjum hlutfallslega meiru fé úr opinberum sjóðum til heilbrigðismála en aðrar þjóðir. Opinber framlög til heilbrigðismála eru núna 7,5% af vergri landsframleiðslu, en námu meira en helmingi lægra hlutfalli fyrir 30 árum eða 3,2%. Jafnvel þó reynt hafi verið að sporna við og gæta aðhalds hefur reynst erfitt að víkja undan þessari þróun.
Umræða um íslenska heilbrigðiskerfið hefur löngum einkennst af kröfu um meira fé til þessa mikilvæga málaflokks. Í þeim efnum hafa stjórnarandstæðingar lítt af sér dregið undangengin ár. Þeirra lausn á margslungnum vanda sjúkrahússrekstursins og annarra þátta heilbrigðiskerfis okkar hefur verið sígild en ótrúlega einfeldningsleg: Meira fé til málaflokksins.
Er ekki hægt að nýta fjármunina betur?
Nú hafa hins vegar orðið algjör vatnaskil í umræðunni. Í sumar hefur sjónunum fremur verið beint að skipulagi innan málaflokksins og því hvort ekki megi breyta áherslum, í þeim tilgangi að nýta fjármuni betur og bæta þjónustu. Þessi umræða efldist þegar í ljós kom að Íslendingar verja mjög háu hlutfalli ríkisútgjalda sinna til heilbrigðismála. Og það jafnvel þó að þjóðin sé ung og heilbrigðisútgjöldin því getað verið lægri fyrir vikið. Á það var að vísu bent að nokkrar þjóðir væru stórtækari á heilbrigðisútgjöld en við. En þá er tekin með í reikninginn, í bókstaflegum skilningi, þátttaka almennings sjálfs í útgjöldunum. Þannig verja t.d Bandaríkjamenn allra þjóða mest til heilbrigðismála þegar allt er talið með og mun meira en við. Það er hins vegar vegna þess að einstaklingarnir greiða stærri hlut í heilbrigðisútgjöldunum úr eigin vasa auk þess sem atvinnulífið reiðir fram sinn skerf. Þegar kemur að því að skoða einvörðungu útgjöld ríkisins til málaflokksins trónir íslenski ríkissjóðurinn efst.
Fjárskortur eða skipulagsvandi?
Í ljósi þessa og í kjölfar umræðunnar frá því í sumar er þunginn ekki lengur á einfaldri kröfu um aukin ríkisútgjöld. Þess í stað er mönnum nú orðið ljóst að við skipulagsvanda er að etja. Of mörgum er beint inn í of dýra farvegi heilbrigðisþjónustunnar. Hátæknisjúkrahúsin eru að sinna of mörgum þeirra verka sem hægt væri að vinna með skilvirkari og ódýrari hætti annars staðar og sjálfstætt starfandi sérfræðingar sinna fólki sem undir eðlilegum kringumstæðum ætti að leita til heilsugæslunnar.
