Leyndarhyggja um aflareglu
Atli Gíslason formaður sjávarútvegs og landbúnaðarnefndar skýtur skildi fyrir fiskveiðistjórnarstefnu ríkisstjórnarinnar í grein hér í Morgunblaðinu, sl. fimmtudag. Það er fallega gert af honum og vel meint, enda væntanlega fáir sem verða til slíks, að vonum. Tilefni skrifa Atla er grein sem ég skrifaði hér í blaðið þann 8. júní sl. og hann hefur sitthvað við að athuga.
Meginefni greinar Atla er umfjöllun um svo kallaða aflareglu við fiskveiðistjórnun. Hún gengur í sem fæstum orðum út á að veitt er tiltekið hlutfall af veiðistofni. Slík aflaregla hefur verið í gildi við þorskveiðar allt frá fiskveiðiárinu 1995/1996 og lengst af hefur verið miðað við 25% nýtingarhlutfall. Aflareglan hefur tekið all nokkrum breytingum, sem þá hafa jafnan verið ræddar, enda er hér um að ræða mikið mál.
Af hverju þetta pukur með aflaregluna?
Eitt fyrsta verk núverandi ríkisstjórnar var að ákvarða slíka aflareglu við þorskveiðar. Ákvörðunin var mjög afdráttarlaus. Hún fól í sér að veiða skyldi 20% af viðmiðunarstofni þorsks, en það er sá hluti stofnsins kallaður sem er 4 ára og eldri. Í ákvörðuninni fólst líka að þessari stefnu skyldi fylgt í fimm fiskveiðiár, frá og með því fiskveiðiári sem hófst 1. september sl. Jafnframt þessu var ákveðið að fela Alþjóðahafrannsóknarráðinu, ICES, að taka út þessa aflareglu. Tilgangurinn var augljós. Að tryggja aflaregluna betur, auka trúverðugleika hennar og festa í sessi.
Um efnisatriði þessarar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar má vitaskuld sitthvað segja. Það gerði ég ekki í grein minni frá 8 júní sl. En ég gagnrýndi harðlega leyndarhyggjuna sem markaði þessa ákvörðun og ekki að tilefnislausu. Það hef ég gert áður, meðal annars í umræðum á Alþingi, en ég hef m.a lagt fram þingmál til þess að varpa ljósi á þessa ákvörðun ríkisstjórnarinnar.
Einhverra hluta kaus ríkisstjórnin og ráðherra málaflokksins að fara með þessa ákvörðun sína eins og mannsmorð. Hennar var ekki að nokkru getið eftir að Hafrannsóknastofnunin hafði gefið út tillögur sínar um hámarksafla, í júníbyrjun í fyrra. Ráðherrann nefndi hana hvergi einu nafni í fjölmiðlum þar sem hann tjáði sig um tillögur stofnunarinnar. Á Sjómannadaginn þar sem hann að vonum gerði niðurstöðu Hafrannsóknastofnunarinnar að umtalsefni gat hann ákvörðunar ríkisstjórnarinnar í engu. Fyrir vikið hófust í fjölmiðlum umræður og vangaveltur um hver yrði heildarafli næsta fiskveiðiárs í einstökum fisktegundum, þar með talið í þorski. Engin tilraun var gerð til þess að leiðrétta þessa umræðu. Bara þagað.
Það var ekki fyrr en sjávarútvegs og landbúnaðarnefnd Alþingis fundaði með Hafrannsóknastofnuninni, að mínu frumkvæði, að þessi mál komust upp á yfirborðið. Í kjölfarið óskaði ég eftir að sjá bréf sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra til ICES og þannig varð málið loks opinbert.
Svona vinnubrögð eru leyndarhyggja og ekkert annað og eru til þess fallin að afvegaleiða og beina síðan allri umræðu inn á skakkar brautir. Þetta er því afar gagnrýnisvert.
Aflaregla já – en hvernig?
Rétt er það síðan hjá Atla Gíslasyni að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er aflaregla nefnd og að hún eigi að marka nýtingarstefnuna. En varla sætir það tíðindum? Það geta trauðla talist fréttir að ríkisstjórnin ætli sér að fylgja aflareglu af einhverju tagi, svo sem gert hefur verið í 15 ár? Ég veit líka að ríkisstjórnin pukraðist ekki með stjórnarsáttmála sinn, enda varla gerlegt, þó stjórnvöld þau sem nú sitji, leiki sér í feluleik með ólíklegustu hluti, gagnvart þinginu og almenningi, einsog allir vita og sjá.
Og einmitt vegna þess að kveðið er á um mótun aflareglu í stjórnarsáttmálanum hefði verið eðlilegt að upplýsa um það mál þegar ákvörðun lá fyrir um fyrirkomulagið og stefnuna. Ekki síst vegna þess að sú stefnumótun var afdráttarlaus og átti að gilda næstu 5 árin og óskað hafði verið eftir gæðavottorði frá ICES.
Í grein sinni rekur Atli að ég hafi sem sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra markað mjög aðhaldssama aflareglu. Það er mikið rétt og um forsendur hennar fjallaði ég í grein í Morgunblaðinu 15. júní sl. Markmið þeirrar ákvörðunar var uppbygging hrygningar- og nýtingarstofns, sem við erum nú meðal annars að sjá afrakstur af. Sú stefnumörkun var meðal annars studd af þingflokki Vinstri grænna á þeim tíma.
Breytt aflaákvörðun í ársbyrjun 2009
Við efnahagshrunið á haustdögum árið 2008 breyttust aðstæður í öllum okkar þjóðarbúskap. Það var við þær aðstæður sem ég, með stuðningi ríkisstjórnarinnar, ákvað að slaka á hinni aðhaldssömu nýtingarstefnu, en ganga ekki í neinu á okkar mikilvægasta nytjastofn, þorskinn. Það er sú ákvörðun sem tók gildi 16. janúar 2008. Frá henni greindi ég með svofelldum orðum sem tala fyrir sig sjálf og kalla ekki á frekari útskýringar:
„Heildaraflamark verður því 160 þúsund tonn á yfirstandandi fiskveiðiári, í stað 130 þúsund tonna sem áður hafði verið ákveðið. Með þessari ákvörðun er stefnt að nokkru hægari uppbyggingu viðmiðunarstofns og hrygningarstofns en áður hafði verið áformað.
Þessi ákvörðun er tekin í ljósi þeirra efnahagserfiðleika sem þjóðarbúið á við að etja og með hliðsjón af jákvæðari vísbendingum um stöðu þorskstofnsins sem fram komu í stofnmælingu botnfiska sl. haust. Í þeirri mælingu kom fram að heildarvísitala þorsks væri mun hærri en undanfarin ár.
Jafnframt er gert ráð fyrir að á næsta fiskveiðiári verði heildaraflamark í þorski eigi lægra en 160 þúsund tonn.
Þótt uppbygging viðmiðunar- og hrygningarstofn þorsks verði hægari en fyrirhugað var, er þessi ákvörðun í samræmi við yfirlýst markmið um sjálfbærar veiðar á þorski sem og öðrum nytjastofnum hér við land.“
Þetta eru staðreyndirnar
Hvað sem þessu líður segja staðreyndirnar athyglisverða og mikla sögu. Fsikveiðidánarstuðullinn er sá lægsti sem við höfum séð í hér um bil hálfa öld, sem endurspeglar snarminnkandi sókn í þorskinn. Fiskveiðidauði, sem er afli sem hlutfall af viðmiðunarstofni, er núna um 22%, en var 35 – 40%. Þetta segir ekki litla sögu. Hrygningarstofninn hefur vaxið um tvo þriðju frá matinu sem fram fór árið 2007 og veiðistofninn um 60% á sömu kvarða mælt. Þetta er ekki lítill árangur og sannarlega mjög marktækur og uppörvandi. Og hvað sem orðaskiptum okkar Atla Gíslasonar líður, getum við væntanlega sammælst um að þetta hlýtur að teljast til marks um að þorskstofninn sé í góðum vexti og sem gæti lofað góðu um framtíðina að þessu leyti ef vel verður á málum haldið.
Grein í Morgunblaðinu 24. júní 2010
