Því þarf að ítreka sjálfsagða hluti?
Sjávarútvegurinn er hryggjarstykkið í efnahagslífi okkar. Við höfum þó sem betur fer fleiri stoðir til að styðjast við, en það breytir ekki staðreyndinni um stöðu sjávarútvegsins. Á velmektardögum útrásarinnar töluðu menn um sjávarútveginn sem atvinnugrein gærdagsins. Og enn er mér í minni mikil umfjöllun hins ágæta Viðskiptablaðs þar sem bornar voru saman kennitölur úr rekstri sjávarútvegs og fjármálafyrirtækjanna. Í þeim samanburði var sjávarútvegurinn sem hinn litli bróðir.
Það var á þessum dögum algengt að til sjávarútvegsins væri talað með miklum þjósti. Okkur var til dæmis sagt að eðlileg nýtingarstefna á sjálfbærum stofnum eins og hvalategundum væri ekki þóknanleg. Það setti blett og hrukku á hvítflibbana. Spillti mikilháttuðum viðskiptasamningum og væru ósamrýmanleg hinum stóru hagsmunum lands og þjóðar, lemstraði orðsporið og væru dæmi um þá minniháttar hagsmuni sem gætu eyðilagt þá stærri.
Sjálfbær auðlindanýtingin eyðileggur ekki orðsporið
Það þarf ekki að spyrja lengur um þessa hluti. Og engin ástæða til að rifja þá frekar upp. Allir vita að hvalveiðar spilltu engu. Þær drógu hvorki úr ferðamannastraumi, né minnkuðu aðsókn í hvalaskoðun. Við eigum ekki í útistöðum við aðrar þjóðir vegna hvalveiða okkar. Vandræði okkar í samskiptum við aðrar þjóðir eru einmitt afleiðing af verkum þeirra sumra sem töluðu svo digurbarkalega til sjávarútvegsins og töldu eðlilega auðlindanýtingu til þess fallna að fórna hagsmunum þjóðarinnar.
Þó er það öllum ljóst núna að sjálfbær auðlindanýting getur ekki eyðilagt orðspor þjóðar. Til eru að vísu þeir sem fara fram með fordómum og reka málflutning sinn þannig. Þeir höfðu hátt hér á landi og lögðu sitt lag við þau sjónarmið að eðlileg auðlindanýting á hval og sel væri ekki samrýmanleg hagsmunum okkar í hinu stóra samhengi. Athyglisvert er að orð þeirra voru oftast tilefni til áróðurs gegn okkur á erlendri grundu. Samantekt sýnir að andróðurinn gegn okkur vegna hvalveiða spratt oftast upp af neikvæðri umfjöllun hér heima fyrir. Vandinn, ef vanda mætti kalla, sem við glímdum við, var þannig heimatilbúinn.
Skilyrðislaus réttur til að nýta auðlindina
Það er mikilvægt í þessu sambandi að menn gri sér grein fyrir grundvelli þeirrar auðlindanýtingar sem við framfylgjum á sviði sjávarútvegs. Þar er lykilhugtakið sjálfbærni. Það að veiða ekki meira en svo að auðlindin endunýji sig. Í því felst líka skilyrðislaus réttur til þess að nýta allar auðlindir hafsins með sjálfbærum hætti á okkar forsendum í samræmi við alþjóðlegar reglur og skuldbindingar.
Hið íslenska umhverfismerki sem unnið hefur verið að á síðustu árum er einmitt árétting þessa sjónarmiðs okkar. Þar er á ferðinni eitt mikilvægasta verkefnið sem sjávarútvegurinn tekst á við. Sú vinna hefur verið unnin undir formerkjum atvinnugreinarinnar sjálfrar. Stjórnvöld hafa stutt við bakið á verkefninu, en frumkvæðið og eftirfylgnin hefur verið á herðum greinarinnar. Það er líkja best að því sé þannig farið.
Mög mikilvægt er að sjávarútvegurinn verði heill og óskiptur sem hingað til á bak við þessa vinnu. Hér mega menn ekki bila. Orðspor okkar á erlendri grundu hefur fram undir þetta verið þannig að umhverfismerki sem við stöndum heilshugar að baki geti fengið þann sess sem því ber.
Það er í rauninni rökrétt að við tökum upp okkar umhverfismerki. Það er til þess að innsigla þá auðlindastefnu sem við höfum fylgt. Við gerum okkur vel grein fyrir þýðingu hennar. Segja má að við eigum ekki heldur annarra kosta völ. Við erum háð sjávarútvegi og verðum það í vaxandi mæli. Þá eigum við þann kost einan að standa vel að okkar verki, þannig að við getum haft arð af atvinnugreininni um ókomin ár.
Ítreka þarf sjálfsagða hluti
Við almennir þegnar þessa lands, eigum líka að gera þá kröfu á hendur stjórnvöldum hverju sinni að þau skapi þann lagalega ramma utan um sjávarútveginn að það leiði til hagræðingar, minni tilkostnaðar og hámarks verðmætasköpunar. Það er hins vegar áhyggjuefni að í fyrsta sinn svo elstu menn muna er yfirlýstur tilgangur sjávarútvegsstefnu stjórnvalda ekki lengur að halda þetta í heiðri.
Og það sem meira er. Það er yfirlýst stefna stjórnvalda núna að minnka hagræðinguna, sem leiða mun til verri lífskjara. Svo firrt er sjávarútvegsumræðan orðin að menn kippa sér ekki lengur upp við það þó þetta út gangi af munni þess manns sem mest hefur að segja um pólitíska stefnumótun í sjávarútvegsmálum.Gangi sú ætlan fram mun það hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar í för með sér fyrir okkar samtíð og það sem alvarlegast er; fyrir framtíðina.
Íslenskur almenningur getur ekki látið bjóða sér slíkt. Við eigum þá kröfu á hendur stjórnvöldum hverju sinni að þannig sé staðið að skipulagi auðlindanýtingarinnar að það skapi sem mest verðmæti sem minnstum tilkostnaði þannig að kjör þjóðarinnar verði sem best. Það er auðvitað furðulegt að um það geti ekki tekist samfélagsleg sátt, sem hins vegar segir okkur betur en mörg orð hversu öfugsnúin sjávarútvegsumræðan er orðin þessa dagana. Því miður er orðin þörf á að ítreka sjálfsagða hluti.
Einar Kristinn Guðfinnsson, alþingismaður, fyrrv. sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra.
Þessi grein birtist í Fiskifréttum fimmtudaginn 1. apríl 2010
