Hráskinnaleikur um mikilvægt fyrirtæki
Mikill og ljótur blekkingarleikur hefur verið leikinn með Sementsverksmiðjuna á Akranesi. Þar hafa leikið í aðalhlutverki ráðherrar í ríkisstjórn Íslands. Þeirra hlutur er ófagur og í rauninni alveg dæmafár.
Látið var í veðri vaka að af hálfu ríkisstjórnarinnar yrði brugðist við erfiðu rekstrarumhverfi verksmiðjunnar. Eftir að ég knúði á um þetta mál á Alþingi nú sl. miðvikudag kom í ljós að einskis er að vænta í þessum efnum og hefur greinilega aldrei staðið til. Þetta voru bara blekkingar.
Ríkisstjórnin skipar nefnd
Rifjum nú aðeins upp aðdragandann.
Jón Bjarnason sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra brá sér í hlutverk blaðafulltrúa ríkisstjórnarinnar þann 25. ágúst og flutti okkur tíðindin á heimasíðu sinni. Þar sagði ráðherrann
„Ég tók málefni Sementsverksmiðjunnar á Akranesi upp á ríkisstjórnarfundi nú í morgun. Mikilvægt er að allt sé gert sem mögulegt er til að verja stöðu og framtíð íslenskrar sementsframleiðslu. Hef ég áður tekið málefni Sementsverksmiðjunnar upp á Alþingi og í greinaskrifum. Það ríkja nú neyðarlög á sviði fjármála- og viðskiptalífs landsins. Í gildi eru lög um gjaldeyrishöft og barist er fyrir hverju starfi sem skilar verðmætum í þjóðarbúið og sparar erlendan gjaldeyri. Það skýtur því skökku við að opinberir aðilar skulu áfram kaupa innflutt sement til sinna framkvæmda á sama tíma og barist er fyrir lífi og framtíð íslenskar sementsframleiðslu.“
Klykkti ráðherrann síðan út með því að greina frá niðurstöðu ríkisstjórnarinnar með þessum orðum: „Ríkisstjórnin samþykkti að fela iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra að kanna þessi mál og skila um það áliti.“
Við ætlum ekkert að gera, sagði ráðherrann
Með þessu voru byggðar upp væntingar. Það er ekki hversdagslegur viðburður að tveimur ráðherrum í ríkisstjórn sé falið að taka á málum sem þessum sem snúa að einstöku fyrirtæki. Yfirlýsingar starfsbróður þeirra stallsystra í ríkisstjórninni gáfu líka til kynna að þess væri að vænta að ríkisstjórnin stæði ekki álengdar hjá þegar kæmi að málum þessa mikilvæga og gróna vinnustaðar sem skiptir svo miklu máli fyrir atvinnulíf á Akranesi. Nú vitum við sannleikann.
Iðnaðarráðherra var hreinskiliná Alþingi sl. miðvikudag. Hún sagði málið þannig vaxið að í hlut ætti einkafyrirtæki, ríkið gæti ekki blandað sér í málefni þess, gæta þyrfi að réttmætum hagsmunum innflutningsaðilans og vísaði síðan í innihaldsrýr úrræði sem ríkisstjórnin hefði gripið til sem kæmu að gagni.
Þetta var nú meira orðskrúðið, innihaldslausa gjálfrið.
Eða hvað voru ráðherrarnir að hugsa þarna við ríkisstjórnarborðið sitt þriðjudagsmorguninn 25. ágúst þegar sjávarútvegs og landbúnaðarráðherra tók málið upp? Var það ekki almennt á vitorði þeirra að Sementsverksmiðjan væri einkafyrirtæki? Þurfti meiningarlitla kurteisisheimsókn upp á Akranes, inn á starfssvæði Sementsverksmiðjunnar, til að uppgötva þessi alkunnu sannindi? Og síðan hitt. Hefði það einhverju breytt ef Sementsverksmiðjan , sem starfar í samkeppnisumhverfi, hefði verið í ríkiseigu? Hefðu trakteringarnar þá verið öðruvísi?
Allt í plati
Það sem er svo aðfinnsluvert við allt þetta mál er það hvernig það hefur verið höndlað. Fyrst er það tilkynnt með sérstökum hætti af hálfu ráðherra í ríkisstjórninni, því fylgt eftir með viðtölum og fréttum í fjölmiðlum. Tveimur ráðherrum falið það til úrlausnar og fyrst nú tveimur og hálfum mánuði síðar er sagt frá því að þetta hafi allt verið í plati. Það hafi aldrei verið neinar forsendur til að aðhafast nokkurn hlut. Og niðurstaðan var í rauninni ekki gerð heyrinkunn fyrr en ég hafði gengið eftir því á Alþingi.
Það vantar ekki að stjórnendur, starfsmenn og eigendur hafa gert allt sem í þeirra valdi hefur verið til að bregðast við vandanum. Starfsmenn eru í hálfu starfi fram í mars og slökkt hefur verið á ofninum. Við þetta fólk er ekki að sakast. Menn eru að reyna að gera sitt besta í þröngri stöðu. Ekki veit ég hvort hlutaðeigandi hafa vænst einhvers af því að málefni þessa þýðingarmikla fyrirtækis voru falin tveimur ráðherrum. En afrakstur starfs ráðherranna er fyrirliggjandi. Hann er enginn og í rauninni verri en það, því allt var þetta eintómur hráskinnaleikur.
Bætt gráu ofan á smart
Eitt vitum við þó sem ríkisstjórnin getur kallað innlegg af sinni hálfu í þetta mál.
Það hafa verið boðuð áform um orku, kolefnis og umhverfisskatta í fjárlagafrumvarpinu sem eiga að færa ríkissjóði 16 þúsund milljónir – 16 milljarða. Um útfærslu þessarar skattheimtu er allt á huldu. Fjármálaráðherra hefur hins vegar kynnt sín áform um innheimtu kolefnisgjalds í sérstakri skýrslu eða greinargerð í sumar. Þau áform myndu þýða 140 milljónir í aukna skatta fyrir Sementsverksmiðjuna. Orkuskatturinn eins og hann er útfærður í dæmaskyni í fjárlagafrumvarpinu myndi bæta 20 milljónum við skattheimtuna. Alls 160 milljónir, sem er 10% af veltu fyrirtækisins.
Þetta er eina áþreifanlega innleggið sem mér er vitanlegt af hálfu ríkisstjórnarinnar gagnvart Sementsverksmiðjunni sem býr við svo erfitt rekstrarumhverfi. Er þetta kallað að standa við stóru orðin?
Skessuhorn 6. nóvember 2009
