Námsjöfnunarframlögin þrefölduð

27.6.2002

Á dögunum var í þessu blaði fjallað um kostnað fólks í dreifbýli vegna skólagöngu barna og ungmenna. Þar er hreyft miklu máli sem ástæða er til þess að fjalla nokkuð um. Við vitum að það reynir mjög á foreldra og forráðamenn barna að þurfa að sjá á bak börnum sínum um langan veg, þegar kemur að skólagöngu á framhaldsskólastigi. Þau tengsl sem eru eðlileg á milli foreldra og ungmenna rofna og hið sjálfsagða aðhald uppeldisins verður örðugra á alla lund. Ofan á þetta bætist síðan erfiður kostnaður sem fylgir því að hafa börnin í fjarlægum byggðum og sem oft hefur orðið fólki um megn. Dæmi eru um að þetta verður til þess að fólk sér þann kost einan að flytja á eftir börnum sínum og hverfa frá heimahögunum.
Mfs:Aukin framlög -- rýmri réttur
Í rannsóknum sem gerðar hafa verið á ástæðum búferlaflutnings kemur það skýrt fram að þessi þáttur ræður oft miklu um þá ákvörðun fólks að flytja búferlum. Kostnaðurinn við að halda uppi barni í fjarlægum landshluta vegur þar þungt til viðbótar við annað.
Á undanförnum árum hefur verið starfað mjög markvisst að því að bæta úr þessum vanda. Undir markvissri forystu menntamálaráðherra Björns Bjarnasonar hefur verið unnið þrekvirki í því að létta undir með þeim fjölskyldum sem þurfa að senda börn sín til náms um langan veg. Að frumkvæði ráðherra, var líka tekin sú ákvörðun að heimila að styrkja nemendur í verknámi á framhaldsskólastigi, sem ekki gátu sótt það nám í heimaranni. Áður höfðu þessir nemendur einungis fengið námslán. Þar með má segja að nemendum á landsbyggðinni hafi sérstaklega verið auðvelda að stunda verknám. Ef skoðaðar eru tölur um framlög til jöfnunar námskostnaðar á síðustu árum, kemur glögglega í ljós hve mjög þau hafa hækkað. Þau voru árið 1994 112,9 milljónir króna en námu í fyrra alls 268,9 milljónum og höfðu þar með rösklega tvöfaldast á þessu árabili.

Í fyrravor skilaði áliti svo kölluð byggðanefnd forsætisráðherra sem ég veitti formennsku. Þar gat meðal annars að líta tillögur sem miðuðu að því að framlög til jöfnunar námskostnaði skyldi tvöfalda á næstu þremur árum. Fyrsta skrefið var síðan stigið við fjárlagagerðina nú er Alþingi samþykkti umtalsverða hækkun á þessum fjárlagalið. Nema nú útgjöld til þessa málaflokks um 344,2 milljónum króna; rösklega þrefalt hærri upphæð á sambærilegu verðlagi en árið 1994. Þetta sýnir hve mikla áherslu við höfum lagt á það að greiða fyrir þeim fjölskyldum sem þurfa að senda börn sín um langan veg til framhaldsnáms. Þannig er verið að bæta lífskjörin á landsbyggðinni. Vegna þessa hefur verið unnt að auka grunnupphæð þá sem veitt er til jöfnunar á námskostnaði úr 70 í 100 þúsund krónur á milli ára. Þurfi nemendur að leigja húsnæði bætast við 40 til 50 þúsund krónur, eftir því hvar námið er stundað. Og loks eiga nemendur rétt á ferðastyrk, sem getur í hæstu tilvikum -- þótt þau séu ekki mörg -- numið allt að 30 þúsund krónum. Þeir nemendur sem því eiga um lengstan veg að fara, og fá að öllu leyti fullan styrk, geta því fengið allt að 180 þúsund krónur á námsárinu.
Á því er enginn vafi að slíkur stuðningur skiptir bókstaflega sköpum fyrir mörg heimilin í dreifbýlinu. Þetta er einn liðurinn í þeim ásetningi stjórnvalda að bæta lífskjörin á landsbyggðinni sérstaklega, svo að búseta þar verði eftirsóknarverðari og unnt verði að snúa við búsetuþróun sem er þjóðfélagi okkar hættulegri en orð fá lýst.
Einar K. Guðfinnsson