Til góðs eða ills?
Það er ábyggilega rétt sem Björn Dagbjartsson segir í grein í síðustu Fiskifréttum; Óvild í garð sjávarútvegs og þeirra sem þar starfa hefur dvínað. Umræðurnar um sjávarútveg á opinberum vettvangi og á hinum pólitíska vettvangi hafa sömuleiðis minnkað mikið. Og vísbendingar eru raunar um að þær séu að snúast í aðra átt en áður. Beinast inn á önnur svið. Það vekur athygli að jafnvel mikilsverð mál af vettvangi sjávarútvegsins sem færð eru í tal, fá litla sem enga athygli og falla í skuggann fyrir umræðuefnum sem forðum hefðu ekki komist að fyrir sakir umfangs sjávarútvegsumræðunnar. Þetta sýna okkur meðal annars nýleg dæmi, svo sem frá Alþingi.
Er þetta gott eða illt? Svarið er kannski ekki alveg einfalt.
Menn segja stundum að umræðan sé alltaf af hinu góða. Það er að vísu ekki alveg rétt. Umræða getur oft verið af hinu illa. Sé hún að minnsta kosti borin fram með yfirborðslegum hætti, af annarlegum hvötum eða illum hug. Sjávarútvegsumræðan hefur stundum einkennst af slíku. Hún hefur líka oft verið æði illskeytt ( og sá sem hér stýrir fjaðurstafnum telst sennilega ekki vera alveg saklaus í þeim efnum) enda var oft verið að takast á um gríðarlega hagsmuni og sárar aðstæður. Ástæða er til að reyna að læra af reynslunni.
Af hverju er umræðan hófstilltari og fyrirferðaminni?
Meginástæða þess að umræður um sjávarútvegsmál hafa upp á síðkastið verið hófstilltari og fyrirferðaminni en oft fyrr, er sú að við erum að sjá ákveðin kaflaskil. Við höfum tekist á um fiskveiðistjórnarmál og í sjálfu sér hefur ágreiningurinn ekki verið settur niður. En það sem fyrir liggur ? er hin raunverulega pólitíska niðurstaða - er það að íslenskum sjávarútvegi er stjórnað í megindráttum á grundvelli framseljanslegs aflahlutdeildarkerfis, kvótakerfisins. Síðan höfum við byggt upp annað kerfi, þar sem frá hefur verið tekin tiltekin hlutdeild, sem lotið hefur nokkrum öðrum lögmálum. Þetta er kerfi smábátanna. Aukinheldur erum við með önnur byggðaleg úrræði og ráðstafanir af öðru tagi, til þess að bregðast við sérstökum aðstæðum. Við erum í rauninni búin að stilla af tilteknar stærðir og marka ákveðna ramma, innan hvers menn verða að starfa.
Menn vita betur
Það verður ekki annað séð en að sjávarútvegurinn í heild geti dafnað og eflst innan slíks ramma. Vitaskuld vilja allir fá meira í sinn hlut og færa fyrir því rök. En við sjáum framfarirnar sem verða jafnt á veiði- og vinnslusviðinu. Það er áhugi á fjárfestingum í sjávarútvegi. Aflaheimildir liggja ekki á lausu. Og jafnvel þó að ýmsir hafi reynt að gera lítið úr hlut greinarinnar í þjóðarbúskapnum og segi að fjárfestingartækifærin liggi annars staðar, þá vita svo margir betur. Það er til staðar svo mikil þekking á möguleikum sjávarútvegsins hér á landi, að þar starfa margir mikilhæfir einstaklingar, sem leita leiða til þess að efla fyrirtæki sín með ágætum árangri. Um það er hægt að nefna mýmörg dæmi.
Það er vitaskuld af hinu góða að umræður um sjávarútveginn verði ekki stöðugt undir brot og slit. Það er alveg rétt sem menn innan greinarinnar hafa sagt; óvissan er verst. Menn verða í þessari grein eins og öðrum að geta séð fram fyrir sig. Nógu margir óvissuþættir eru nú samt í rekstrarumhverfi atvinnulífsins að öðru leyti. Það er heilbrigðara að við getum reynt að þróa atvinnulífið við aðstæður þar sem menn sjá sem flesta hluti fyrir sér.
Ofurkrónan óeðlilega
Meginvandamálið sem sjávarútvegurinn glímir við núna er gengisskráningin. Ofurkrónan óeðlilega er fyrir löngu farin að valda miklu vandræðum. Það er þó öllum ljóst að hún stenst ekki til lengdar. Það er bara spurning hvenær hún gefur eftir. Eftir því sem það dregst lengur verður fallið hærra. Viðskiptahallinn stenst ekki til lengdar. Markaðurinn mun leita jafnvægis, eins og dæmin sanna.
Þetta er sú umræða sem sjávarútvegurinn og aðrar atvinnugreinar í viðlíka stöðu þurfa núna á að halda. Sú umræða getur örugglega verið af hinu góða. Sjávarútvegsumræðan þarf ekki bara að snúast um skiptingu veiðiréttarins og fyrirkomulag hans. Hún hlýtur líka að snúa að því að tryggja atvinnulífinu sem best rekstrarumhverfi svo það geti búið til sem mest framleiðsluverðmæti.
Einar K. Guðfinnsson, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, situr í sjávarútvegsnefnd Alþingis
