Er þetta réttlætið sem við viljum hafa?
Umræður standa nú að vonum nokkuð um reglur um reynslulausn. Tilefnið er ærið; ítrekaðar og einkar fólskulegar árásir ógæfumanns sem fékk reynslulausn úr fangelsi eftir að hafa afplánað 2/3 refsivistar sinnar. Dómsmálaráðherra hefur tekið málið föstum og ákveðnum tökum og væntanlegar eru eftir páska hugmyndir að breytingum á lögum, sem girða fyrir að annað eins endurtaki sig.
Í flestum tilvikum hafa fangar möguleika á að fá reynslulausn, þegar þeir hafa lokið helmingi til tveimur þriðju refsivistar sinnar. Þetta er umdeilanlegt fyrirkomulag en gildir engu að síður; með mikilvægri undantekningu þó. Í lögum er gerð undantekning frá reglunni um reynslulausn og hún er svona: "Þegar hluti fangelsisrefsingar er óskilorðsbundinn en hluti skilorðsbundinn eða þegar fangi afplánar vararefsingu fésektar verður reynslulausn hins vegar ekki veitt".
Mismunun á grundvelli efnahags
Þetta getur leitt til þess að mönnum verði hreinlega mismunað fyrir lögunum á grundvelli efnahags. Þess vegna hef ég ítrekað ásamt Össuri Skarphéðinssyni formanni Samfylkingarinnar freistað þess að fá þessu breytt. Við höfum í þeim tilgangi flutt frumvarp á Alþingi sem felur í sér afnám þessarar mismununar. Þ.e að gefa þeim föngum einnig kost á reynslulausn sem afplána vararefsingu, af því að þeir hafa ekki getað reitt fram fésekt, vegna bágs efnahags.
Þessi mál voru til umræðu á Alþingi í lok febrúar er ég mælti fyrir frumvarpi okkar. Ánægjulegt var að vita hversu mikil samstaða var um þetta mál í þinginu. Þeir alþingismenn sem tóku til máls, úr amk. þremur stjórnmálaflokkum, lýstu stuðningi við málið. Vonandi gefur þetta fyrirheit um að hægt verði að ná þessu máli fram.
Er ekki frelsið ómetanlegt?
En um hvað snúast efnisatriðin? Segjum svo að maður sé, vegna einhverra lögbrota, dæmdur í sekt og til vara í fangelsi sé sektin ekki greidd. Slíkir dómar eru ekki óalgengir og tíðkast meðal annars sem refsing fyrir auðgunarbrot. Flestir telja frelsi sitt ómetanlegt og reyna allt til þess að greiða sektina og geta síðan um frjálst höfuð strokið. Menn selja eigur sínar hús og húsmuni til þess að sleppa við fangavistina. Við þekkjum jafnvel dæmi um að ættingjar og vinir skjóti saman fé ? oft líka af litlum efnum - til þess að greiða sektina. Þetta gerist meðal annars vegna þess að tíðum er sá brotlegi fjárvana. Til dæmis eftir erfiðleika í atvinnurekstri, vegna veikinda, óreglu, eða af öðrum ástæðum. En því miður geta þetta ekki allir. Það hafa ekki allir efni á að greiða sektina; jafnvel ekki með tilstyrk vina og vandamanna. Þá bíður þeirra fangavistin. Þessir einstaklingar eiga samkvæmt lögum ekki völ á reynslulausn. Við höfum bannað það með lögum. Þetta er það sem ég á við þegar ég held því fram að þessi löggjöf leiði óafvitandi til mismununar gagnvart lögunum, á grundvelli efnahags. Það er þeim lögum sem við Össur Skarphéðinsson reynum nú að breyta og tekst vonandi með tilstyrk góðra manna.
Hvaða vit er í því...?
Því hvaða vit er í því að gefa mönnum val á allt að helmings lækkun á refsivist, sem hafa verið sekir fundnir um ofbeldi af grófasta tagi, t.d nauðgun eða níðingsskap gagnvart börnum, en meina það þeim einstaklingi sem ekki hefur getað greitt sekt sína og því farið í fangelsi, sakir fátæktar. Er það réttlætið sem við viljum hafa?
Nú þegar sjónir manna beinast að vonum mjög að allt öðrum þætti reynslulausnarinnar, er ástæða til þess að vekja enn á ný athygli á þeirri hlið þessarar löggjafar sem hér hefur verið gerð að umtalsefni. Þetta er mál sem snýr að réttlætiskennd og sanngirni og vonandi eru hinar góðu viðtökur á Alþingi til marks um að málið fái farsælan endi.
Einar K. Guðfinnsson, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins
