EES stendur styrkum fótum
EES samningurinn gekk undir próf ? og stóðst það
Því er oft haldið fram að EES sé komið að fótum fram. En er það svo? Eru stoðir hans að verða feysknar? Þegar við skoðum það mál er í raun mjög fátt sem bendir til þess. Menn vitna að vísu til einhverra óljósra orða einstakra pótintáta innan Evrópusambandsins. En hvers virði eru þau? Við skulum aðeins velta öðru fyrir okkur. Hvað reynir mest á samninga af þessu tagi? Það er auðvitað þegar við förum með þá inn í umbreytingaferli af einhverju tagi. Gleggsta dæmið um það var vitaskuld þegar við tókum til við að stækka hið Evrópska efnahagssvæði. Þá reyndi í grundvallaratriðum á hvort EES -samningurinn væri einhvers virði.
Það sem kom þá á daginn var að stækkunarferli Evrópusambandsins og aðild EES -ríkjanna tókst bara alveg prýðilega hvað varðaði samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Þar reyndi auðvitað í grundvallaratriðum á hvort EES -samningurinn stæðist. Einhver óljós skilaboð frá einstökum mönnum um að EES sé eitthvað sem Evrópusambandið vilji ekkert hafa með að gera eru lítils virði í samanburði við það mikla próf sem samningurinn gekkst undir. Hið samræmda próf sem samningurinn tók. Við höfum í raun og veru fengið staðfestingu á því að EES lifir ágætu lífi. Þess vegna stenst ekki talið um að við séum í stórhættu að einangrast í þeirri stöðu sem við erum núna í. EES -samningurinn er að sýna og sanna stöðu sína.
Í raun og veru er hægt að fullyrða með rökum að í rauninni sé staða EES samningsins sterkari en áður. Nú nær samningurinn til enn fleiri þjóða en áður. Markaðssvæðið sem íslensk fyrirtæki eiga nú aðgang að verður stærra.. Frjáls og hindrunarlaus viðskipti eiga sér nú stað á miklu stærra svæði og eru því lykill að nýjum tækifærum fyrir okkur til þess að vinna úr.
Stundum hefur verið kvartað undan því að Evrópumálin séu ekki nægilega mikið á dagskrá. Hvernig sem því viðvíkur þá er það að minnsta kosti ljóst að þau mál eru á dagskrá núna. Við erum að taka ákvörðun um stækkun sjálfs EES. Sú ákvörðun er mjög stefnumótandi fyrir okkur og snertir sjálfan kjarna umræðunnar um stöðu okkar innan Evrópu. Það var þess vegna eftirtektarvert að um þessi mál myndaðist sátt á Alþingi. Allir stjórnmálaflokkar sem eiga sæti í utanríkisnefnd þingsins rituðu undir sameiginlegt jákvætt nefndarálit. Það er ólíkt því þegar EES samningurinn var til umfjöllunar á Alþingi fyrir um áratug. Þá treysti sér enginn þingmaður úr Framsóknarflokki, Alþýðubandalagi né Kvennalista ? fyrirrennara Samfylkingar og Vinstri Grænna ? til að styðja samninginn. Nú má því kannski segja; öðruvísi mér áður brá. Athyglisvert er það einnig að slíkt þótti ekki sæta tíðindum í fjölmiðlunum. Má þá væntanlega álykta að hið pólitíska dagskrárefni, Evrópuumræða, teljist ekki ýkja fréttnæmt.
Sátt um EES samninginn
Umræðurnar á Alþingi nú voru efnislegar og víðsfjarri þeim heitingum og ofsa sem á margan hátt einkenndu umræðurnar fyrir rífum áratug í aðdraganda aðildar okkar að EES. Það er líka eftirtektarverð tilviljun að nú eru slétt tíu ár frá því að EES samningurinn gekk í gildi, þó að samkomulagið sjálft hafi verið undirritað fyrir tólf árum. Af þeirri umræðu sem hefur staðið tvo dagparta á Alþingi, má ráða að í raun hafi orðið ótrúleg sátt um þennan umdeilda samning. Hann er í rauninni prýðileg niðurstaða í deilum um stöðu Íslands innan Evrópu. Vitna má í þessu sambandi til yfirlýsingar ASÍ sem segir að óumdeilanlega hafi samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði þjónað hagsmunum Íslands vel. Skýrar getur það ekki verið. Þetta er því sú staða sem við eigum að varðveita; þessa stoð í íslenskri utanríkispólitík.
ESB í mótsögn við sjálft sig
Helst áhyggjuefnið er hins vegar það að ESB er að þróast með sérkennilegum og mótsagnakenndum hætti. Svo virðist sem vaxandi tilhneigingar gæti í átt til aukinnar einangrunarhyggju. Við sjáum það til dæmis í þessu stækkunarferli þegar ESB reyndi að koma í veg fyrir markaðsaðgang okkar með síldarafurðir. Þar voru í húfi hagsmunir okkar, en þó enn frekar Pólverja, sárfátækrar nýrrar aðildarþjóðar, sem ESB var sýnilega tilbúið að fótumtroða að þessu leyti. Nýlegar tilraunir Evrópusambandsins til þess að koma í veg fyrir samkeppni með laxaafurðir og utanríkisráðherra vék að í ræðu sinni á Alþingi sl. þriðjudag eru líka dæmi um hið sama. Eitt grundvallaratriða í löggjöf Evrópusambandið er ákvæðið um hina frjálsu för launafólks. Á þessu byggir Evrópusambandið; þetta er Evrópusambandið í hnotskurn. Sú hugsun að atvinnusvæðið sé eitt. Þannig að fólk, - hvort sem það býr í Portúgal, á Íslandi, í Póllandi eða Þýskalandi,- geti valið sér vinnustað á grundvelli tiltekinna reglna og farið til vinnu þar sem því hentar á þessu svæði. Þegar til stykkisins kemur er athyglisvert að allar þjóðir hins "gamla" Evrópska efnahagssvæðis, eru í óðaönn að reyna að koma í veg fyrir að þessi þáttur taki gildi. Þetta er skiljanlegt. Við vitum að á svæðinu eru mjög ólíkar þjóðir sem safnast saman inn á sama markaðinn. Annars vegar hinar forríku þjóðir Vestur - Evrópu og hins vegar miklu fátækari þjóðir. Auðvitað er það mikið aðdráttarafl fyrir þessar þjóðir að eiga þess kost að komast inn í ríkara samfélag og njóta kosta þess, m.a. velferðarkerfisins og annars slíks.
Þannig er ESB í stöðugri mótsögn við sjálft sig. Við þær aðstæður er augljós kostur að standa utan þess en njóta kostanna með aðildinni að hinu Evrópska efnahagssvæði.
