Við erum að ná árangri
Brottkast á fiski er alþjóðlegt vandamál. Nýlegar fréttir frá Danmörku segja okkur frá því að í þarlendum sjávarútvegi sé þetta hrikalegt vandamál. Það er enn eitt dæmið um í hvílíkum ógöngum sjávarútvegur Evrópusambandsþjóðanna við Norðursjó er. Það rifjar upp að eitt sinn var sagt að eina tölfræðin sem eitthvað væri að marka varðandi sjávarútveg ESB þjóðanna væri blaðsíðutalið í skýrslubunkunum! Að minnsta kosti virðist lítið vera að marka tölur um afla og veiðiþol.
Sóknin er fjölbreytilegri ? fiskveiðistýring er flóknari
Alþjóðlegar skýrslur segja víða ljótar sögur af brottkasti og framhjálöndunum. Slíkt er í öllum tilvikum fordæmanlegt; felur í sér rányrkju, svindl og gefur ljóta ímynd af sjávarútvegi viðkomandi þjóða. Ábyrgar fiskveiðiþjóðir leggja áherslu á að umgangast fiskveiðiauðlindina með ábyrgum og sjálfbærum hætti. Þannig að auðlindin viðhaldi sér miðað við tiltekið veiðiálag. Eða eins og stundum er sagt á stórum stundum að við skilum auðlindunum í hendur afkomendunum í að minnsta kosti jafn góðu ástandi og við tókum við þeimi. Þetta er ekki lítið verkefni og líka býsna flókið. Þannig er ljóst að við erum að nýta okkar fiskveiðiauðlind með allt öðrum hætti en áður. Fyrr meir einkenndist sóknin í tiltölulegar fáar tegundir. Núna nýtum við fleiri fisktegundir. Eflaust veldur það því meðal annars að við veiðum færri tonn af einstökum tegundum þó svo að hámarksafraksturinn verði vonandi meiri.
Við þekkjum núna umfangið
Mjög mikið hefur verið gert til þess að ná utan um það vandamál sem brottkast á fiski er hér við land. Gerðar hafa verið all margar og mismunandi kannanir, sem gefið hafa svipaða niðurstöðu um umfangið. Skoðanakannanir á meðal sjómanna veita okkur vísbendingu um álíka brottkast og athuganir Hafrannsóknarstofnunar benda til. Engin betri eða nákvæmari mæling á áætluðu brottkasti er til. Það er því eðlilegt að nota þessar rannsóknir og leggja þær til grundvallar þegar við áætlum umfang brottkastsins hér við land. Með þessum tveimur sjálfstæðu rannsóknaraðferðum er óhætt að segja við þekkjum umfangið. Þessar rannsóknir sýna okkur að brottkast á afla er vandamál hér við land; miklu minna vandamál þó en margir hafa haldið fram. Með þessum athugunum er líka búið að sýna fram á að brottkast er misjafnt eftir árum, tegundum og jafnvel veiðarfærum. Þetta gefur okkur allt færi á að bregðast við og skipuleggja okkur svo að við náum sem mestum árangri í baráttu við sóunina.
Segja má að baráttan gegn brottkasti hafi helgast af tvennu. Annars vegar með auknu og skilvirkara eftirliti. Það er gott og gilt og skiptir máli, en er þó ekki líklegt til þess að skipta sköpum. Hitt er árangursríkara að beita tækum markaðarins og búa til hvata sem dregur úr brottkasti. Það hefur verið gert hér í vaxandi mæli og er örugglega að skila okkur árangri. Tvennt má nefna í þessu sambandi.
Hafróafli og undirmál
Í fyrsta lagi má nefna það ákvæði að menn geti komið með allt að 10 % afla að landi og landað sem undirmáli, þannig að einungis teljist að hálfu til kvóta. Hitt er ákvæðið um Hafró aflann umtalaða. Þar geta menn landað allt að 5% af afla ársins utan kvóta, selt á markaði og fengið til skipta 20% andvirðisins. 80% runnu til Hafrannsóknarstofnunar til skamms tíma, en nú til fjölbreyttari verkefna með breyttum lögum. Þetta dregur úr hvata til brottkasts og sú nýtni sem hefur verið á þessum úrræðum sýnir að þau virka eins og til stóð.
Oft hef ég verið spurður af þvís af erlendum starfbræðrum mínum hvort við eigum ráð í baráttunni gegn brottkasti og sóun á fiskveiðiauðlindinni. Menn spyrja ekki að ástæðulausu, heldur vegna þess að tilefni er til. Svar mitt hefur lotið að því sem hér að framan hefur verið sagt. Sérstaklega með áherslu á hinn efnahagslega hvata. Við eigum að halda áfram að þróa úrræðin á þessum grundvelli. Þau reynast vel.
