Greinar/Ræður
Fiskistofnar minnka – niðurgreiðslurnar aukast!
Aðdáendur Evrópusambandsins segja stundum að svo vel hafi tekist til um uppbyggingu þess að nú séu Evrópuþjóðirnar hættar að berast á banaspjótum en sláist eingöngu um fiskveiðikvóta sín á milli. Satt er það. Evrópa hefur ekki logað í báli ófriðar frá seinni heimsstyrjöld, ef undan eru skilið stríðið hræðilega í gömlu Júgóslavíu. En árangurinn í fiskveiðimálum er síst til þess að hælast yfir. Þar gengur allt aftur á bak. Evrópusambandið ræður ekkert við að stjórna fiskveiðunum. Þjóðirnar innan þess reynast vanmáttugar og nú er svo komið, að hið mikla fiskveiðisvæði Norðursjór, er sem eyðimörk í samanburði við það sem áður var og engar líkur á því næstu árin að Eyjólfur hressist.
Engar varanlegar undanþágur
Höfum í huga að fiskveiðistefna Evrópusambandsins er án varanlegra undanþága. Þjóðir sem ganga inn í Evrópusambandið þurfa að lúta reglum þess í þessu tilliti sem öðrum. Það stríðir líka gegn sjálfri grunnhugmyndinni um einsleitni að ríki fái varanlegar undanþágur, í mikilvægum grundvallarmálum. Fiskveiðistefnan er augljóslega af því taginu. Árangurinn í Norðursjónum er sem logandi varúðarljós þegar menn ræða um möguleika þess að við Íslendingar álpumst inn í Evrópusambandið.
Mikið hefur verið puðað til þess að ná niðurstöðu í sjávarútvegsmálum innan Evrópusambandsins. Árangurinn er sorglega lítill. Því fer fjarri að stefnan leiði til hagkvæmni. Og enn eru menn í þeirri stöðu að mikilvægir fiskstofnar í sjálfum Norðursjónum eru sem næst í útrýmingarhættu. Tilraunir þær sem gerðar voru til þess að bregðast við í samræmi við vísindalega ráðgjöf, runnu út í sandinn í fyrra. Enginn hefur nú trú á því að heildaraflamagnið sem leyft er, né aðrar aðgerðir sem ákveðnar voru á jólaföstunni með miklum harmkvælum, dugi til þess að reisa við fiskistofnana. Allt bendir til að enn séu menn á glötunarleiðinni.
Fiskveiðarnar eru að hverfa
Hið virta tímarit The Economist gerir nokkra úttekt á fiskveiðimálunum eins og þau horfa við í Bretlandi í fyrsta tölublaði þessa árs. Sú lýsing er sorgleg og dregur upp skelfilega mynd. Ekki síst þegar við setjum þetta nú í sögulegt samhengi við forna frægð fiskveiðiþjóðarinnar bresku. Lýsingin á fullt erindi til okkar og er nauðsynleg í samhengi við umræðuna um stöðu okkar Íslendinga innan evrópuumræðunnar sem endrum og sinnum skýtur upp kollinum.
Fiskveiðar eru að hverfa, segir tímaritið og vísa til ástandsins í breskum sjávarútvegi. Tölurnar tala líka sínu máli. Ýsu- og þorskafli breskra báta hefur minnkað úr 457 þúsund tonnum árið 1998 í 243 þúsund tonn í hitteðfyrra.Verðmætið hefur dregist saman um 140 milljónir sterlingspunda; úr 690 milljónum sterlingspunda í 550 milljónir á árunum 1994 til 2002. Bátum hefur fækkað úr 10.300 í 7.000 og sjómönnum fækkað úr 20.700 í 12.750.
Auknar niðurgreiðslur!
En á sama tíma og aflinn minnkar, verðmætið dregst saman og færri hafa lifibrauð sitt af sjávarútvegi í Bretlandi aukast niðurgreiðslurnar til sjávarútvegsins. Í fyrra voru niðurgreiðslurnar 110 milljónir punda og stefna í að verða 165 milljónir á þessu ári. Það samsvarar líklega um 30 prósentum af fiskveiðitekjunum í landinu. Niðurgreiðslur á hvern sjómann nema því um 13 þúsund sterlingspundum, sem er umtalsvert hærra en niðurgreiðslur eru í landbúnaði í Bretlandi, en þær eru um 9.500 sterlingspund á hvern bónda.
Sumpart er þetta vegna þess átaks sem nú er í gangi í að fækka skipum. En það skýrir þí ekki niðurgreiðslurnar nema að hluta.
Fjórir ráðherra og eftirlitsiðnaðurinn
Þrátt fyrir að starfsfólki í sjávarútvegi fækki. vægi hans minnki í þjóðarbúskapnum og umsvifin verði stöðugt minni, þá er allt kerfið sem byggt er í kring um atvinnugreinina ekkert minna en áður. Báknið blæs út og lifir ágætu sjálftæðu lífi. Sjávarútvegurinn leggur um 0,06 prósent til þjóðarframleiðslunnar í Bretlandi og skiptir því heildarlega sáralitlu máli. En í kring um þessa agnarsmáu örðu í efnahagslegu samhengi, starfa 950 eftirlitsmenn og rannsóknarmenn. Og yfir öllu ríkja ekki færri en fjórir ráðherrar sjávarútvegsmála! ? Einn þeirra ? meðal annarra orða ? var sagður hafa hvatt til þess að breskur almenningur sniðgengi íslenskar vörur vegna vísindaveiða okkar á hval. Honum ferst sennilega og telur sig greinilega þess umkominn að segja okkur fyrir verkum á umhverfissviðinu; standandi yfir rústum breskrar útgerðar! Það eru vandfundin nægilega sterk orð til þess að lýsa þeim hroka og þeim yfirdrepsskap sem felast í slíkri hugsun.
Lítill árangur
Allt þetta tilstand skilar litlum árangri. Það er reynt að hafa eftirlit með fiskveiðunum vegna þess að menn telja svindlið svo mikið og yfirgengilegt. Og breska tímaritið klykkir út með því að ekki sé von á bættri tíð.
Við vitum af fenginni reynslu að stjórn sjávarútvegsmála er best fyrir komið hjá þjóðinni sjálfri. Þess vegna háðum við þorskastríðin. Við vitum að við eigum bara einn kost; þann að stuðla að uppbyggingu fiskistofna. Það er örðugt verk og menn greinir á um fjölmargt í þeim efnum. En við getum litið til reynslunnar frá Bretlandi til þess að sjá vítin sem á að varast.
