Þverstæður góðs árangurs
Hvað má segja um þjóðfélag þar sem verðbólga er lægri en að var stefnt og verði undir því markmiði sem stjórnvöld og Seðlabankinn settu sér. Ennfremur að hagvöxtur sé að aukast og verði umtalsvert meiri á næsta ári, og því þar næsta. Kaupmátturinn hafi einnig aukist mjög mikið, meira en hjá velflestum þjóðum og í lýsingu helstu efnahagsstofnunar landsins sé talað um að kaupmáttur launa hafi "aukist verulega á undanförnu ári". Þá sé atvinnuleysi með því minnsta sem þekkist í samkeppnislöndunum og fari minnkandi. Þess sjáist raunar nú þegar stað, því dregið hafi úr nýskráningum á atvinnuleysisskrá. Þá hafi hreinar skuldir ríkissjóðs snarlækkað. Framundan séu síðan stærstu og umsvifamestu framkvæmdir sögunnar og að við þær aðstæður hætti menn að hafa áhyggjur af samdrætti en óttist fremur of mikinn vöxt efnahagslífsins. Þrátt fyrir það, segir í áliti stofnunarinnar, að jafnvægi verði í þjóðarbúskapnum, jafnt á þessu ári og því næsta.
Það veldur hver á heldur
Lesendur geta auðvitað kosið sér lýsingarorðin sem hafa mætti um slíkt mat. En sannarlega er það til vitnis um að hér á landi sé efnahagslífið öflugt og framundan mikil uppbygging, að sjá slíka staðreyndaupptalningu í Peningamálariti Seðlabankans sem út kom fyrir skemmstu, en þar getur m.a framangreint að líta.
Sá efnahagsárangur sem óneitanlega hefur orðið, er ekki tilviljun. Hann verður ekki skrifaður á reikning hagstæðari ytri aðstæðna; í þeim efnum hafa skipst á skin og skúrir, eins og gengur. Bættur þjóðarhagur er afrakstur pólitískrar og efnahagslegarar stefnumótunar sem hefur skilað þjóðfélagi okkar fram á veginn. Um það má segja að það veldur hver á heldur.
Það er stundum sagt að oft sé erfiðara að stjórna við góðar efnahagsaðstæður, heldur en þegar illa árar. Í góðu árferði eru kröfurnar meiri og ríkari. Menn hafa væntingar og vilja njóta ávaxtanna, eins og skiljanlegt er. Þess vegna skiptir máli hvernig haldið verður á málum á næstu mánuðum og árum.
Mótsögnin mikla
Það er líka rétt sem Seðlabankinn segir á einum stað í ritinu: " Ástæða er til að hafa áhyggjur af áhrifum frekari hækkunar raungengis á þessar greinar" (útflutningsgreinarnar, innsk. mitt EKG) Helsti hættuboðinn í efnahagslífi okkar er einmitt þessi gríðarlega hækkun íslensku krónunnar, sérstaklega gagnvart sterlingspundi og bandaríkjadal. Evran stendur sig betur, en enginn vafi er á því að mjög þrengir að hjá þeim greinum iðnaðar, sjávarútvegs og ferðaþjónustu, sem hafa tekjur sínar í dölum og sterlingspundum.
Og í þessu er mótsögnin einmitt fólgin. Sterk staða krónunnar endurspeglar trú markaðarins á gjaldmiðilinn. Styrkur krónunnar stafar af því að innlendir og ekki síður erlendir aðilar líta á hana sem traustan gjaldmiðil. Vegna góða árangurs við rekstur ríkissjóðs á undangengnum árum, hafa erlendir fjárfestar réttilega fyllst mikilli trú á gjaldmiðilinn okkar og sækjast eftir því að kaupa erlend ríkistryggð skuldabréf með góðum vöxtum. Erlend matsfyrirtæki gefa ríkissjóðnum fyrstu ágætiseinkunn og setja í flokk með auðugustu ríkjum í heimi. Einu sinni hefði þetta þótt óhugsandi, en samt mjög eftirsóknarvert. Nú er þetta orðinn veruleiki, en um leið styrkleikavottorð sem farið að valda vandræðum í útflutningsframleiðslunni.
Er eitthvað hægt að gera?
En er þá nokkuð hægt að gera? Jú auðvitað. Við erum sjálfstæð þjóð, án ægisvaldsins frá Brussel og höfum peningamálatækin í okkar höndum. Og við eigum að beita þeim með mun ákveðnari hætti en áður. Einmitt í því skyni að varðveita góðan árangur og tryggja áframhaldandi sóknarsigra, er bráðnauðsynlegt að beita þeim tækjum til þess að stuðla að lækkun raungengisins. Seðlabankinn á þess vegna að kaupa enn meira af gjaldeyri. Styrkja gjaldeyrisvarasjóðinn ennþá hraðar en gert hefur verið og tryggja að kaupin á erlendum gjaldeyri svari amk. til gjaldeyrisinnstreymisins vegna kaupa erlendra fjárfesta á íslenskum fasteignaverðbréfum og þess háttar. Þannig má væntanlega koma í veg fyrir, amk. til skamms tíma, að raungengið hækki.
Þetta er afar þýðingarmikið. Í dag streymir hingað inn erlent fjármagn, sem leitar ávöxtunar í alltof háum innlendum vöxtum. Fjárfestarnir vilja varðaveita eignir sínar í íslenskri mynt, vegna þess álits sem íslenski gjaldmiðilinn nýtur og vegna þess að menn vita að ríkissjóður er traustsins verður. Það er verkefni peningamálayfirvalda, Seðlabankans, að koma í veg fyrir neikvæð áhrif af slíku og beita til þess þeim tækjum og tólum sem honum hafa verið fengnar í hendur.
Einar K. Guðfinnsson, alþingismaður, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins
