Greinar/Ræður
Aukin verðmæti úr sama hráefni
"Gerð er tillaga um rannsóknir er miða að verðmætaaukningu og nýsköpun í fiskvinnslu á næstu árum verði stórauknar. Gera verður greiningu á því hvar mestu möguleikar íslenskrar fiskvinnslu eru fólgnir og eðlilegt að til þeirrar vinnu séu kvaddir bæði sérfræðingar Rf og þeir sem í greininni starfa að vöruþróun og markaðsmálum. "
Þannig hljóðaði ein þeirra tillagna sem nefnd Sjávarútvegsráðherra um framtíðarmöguleika fiskvinnslunnar skilaði af sér á haustdögum árið 2001. Undirritaður var formaður þessarar nefndar sem hafði margþætt hlutverk. Með tillögu þessari var í senn verið að vekja athygli á jákvæðri þróun að þessu leyti á undangengnum árum, en einnig að árétta að í aukinni þekkingu, þróunarvinnu og ásetningi um að nýta sem best okkar mikilvægustu auðlind, væru fólgnir margvíslegir möguleikar.
Rökstuðningur okkar fyrir því að þannig bæri að standa að málum var margvíslegur og byggðist á ítarlegri greinargerð Rannsóknarstofnunar Fiskiðnaðarins, sem var unnin sérstaklega fyrir nefndina. RF hafði komist að þeirri niðurstöðu að með markvissum aðgerðum væri hægt að stórauka aflaverðmæti og útflutningsverðmæti sjávarútvegs. Meðal annars var haft í huga að Norðmenn hefðu látið vinna gríðarmikið verk á þessu sviði, sem benti til hins sama. Ljóst er að þessir frændur vorir ætla að leggja verulegt fjármagn í þessa hluti á allra næstu árum og gera ráð fyrir mikilum ávinningi.
Stöðnunar hefur gætt
Með þetta í huga rökstuddum við okkar tillögu með eftirfarandi hætti: "Stöðnunar hefur gætt í útflutningsverðmæti sjávarfangs undanfarin ár og það minnkaði raunar árið 2000. Miklir möguleikar eru hins vegar taldir vera á því að auka verðmætasköpun sjávarútvegsins verulega að mati Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. RF bendir á að mikil verðmætaaukning og nýsköpun geti verið fólgin í vöru- og vinnsluþróun í hefðbundnum greinum fiskvinnslu, vinnslu aukaafurða, leit að efnum sem ekki eru nýtt í dag, aukningu fiskeldis, auknum útflutningi tækja og þjónustu og allt þetta með undirstöðu í aukinni fagmenntun í greininni. RF bendir einnig á að í hefðbundinni fiskvinnslu megi auka verðmæti með bættri meðferð afla, bættri tækni við geymslu á fiski um borð í fiskiskipum, betri stýringu á umhverfis- og vinnsluþáttum svo og aukinni nýtingu uppsjávarfisks og aukaafla til manneldis."
Úr 130 í 240 milljarða
Það var vegna þessa að séerstök nefnd hefur unnið áfram að þessu verkefni að frumkvæði sjávarútvegsráðherra. Hún hefur nú skilað mikilli greinargerð, svonefndri AVS skýrslu, sem fól í sér nánari úrvinnslu á þeim hugmyndum sem við höfðum sett fram akkúrat einu ári fyrr. Hópurinn komst að þeirri niðurstöðu að raunhæft sé að auka vinnslu og útflutningsverðmæti sjávarútvegsins á næstu árum upp í 240 milljarða. Til samanburðar má þess geta að útflutningsverðmætið var 130 milljarðar króna árið 2001. Er í skýrslu AVS hópsins einkum horft til fiskeldis, líftækni og vinnslu aukaafurða auk bættrar tækni við fiskvinnslu.
Miklir möguleikar
Sjávarútvegsráðherra hefur nú komið á fót sérstökum sjóði er vinnur að því að gera þessa hluti að raunveruleika, með því að stuðla að auknu verðmæti íslenskra sjávarafurða. Ástæða er til þess að binda miklar vonir við þetta verk. Í sjávarútveginum eru fólgnir miklir möguleikar. Menn hafa sýnt það að unnt er að auka verðmæti úr fisktegundum sem áður var fleygt (skötuselur t.d) og með stóraukinni nýtingu við hefðbundna vinnslu vegna aukinnar tækni. Ennfremur með því að nýta tækni til niðurskurðar á flökum, og nýta hausa, hryggi og annað það sem fór beint í gúanó og mætti þannig lengi áfram telja.
Hvarvetna er mikill áhugi
Maður verður hvarvetna var við mikinn áhuga manna í sjávarútveginum á því að finna enn fleiri nýjar leiðir til verðmætasköpunar. Þar er af mörgu að taka. Fyrirtæki á borð við 3 X stál, Skagann og Marel eru í sífelldri þróunarvinnu sem mun skila sér í nýjum möguleikum í sjávarútvegi, einkum fiskvinnslu. Þannig gerir tæknin tvennt. Hún útrýmir störfum, en skapar einnig ný störf. Þannig verður sjávarútvegurinn síkvikur og skapandi og mun eins og áður færa okkur ný verðmæti úr takmarkaðri auðlind og verða um ókomin ár máttugasta og þýðingarmesta útflutningsatvinnugrein okkar.
Sjávarútvegur býr til bankastörf
Í þessu sambandi má líka árétta ábendingar okkar úr fyrrnefndri skýrslu um framtíðarmöguleika fiskvinnslunnar: "Sérstaklega ber að hyggja að því í þessu sambandi með hvaða hætti fiskvinnslan og sjávarútvegurinn í sjálfu sér, getur af sér nýjar atvinnugreinar. Það er enginn vafi á því að fiskvinnslan hefur verið megin ástæða þess að upp hafa sprottið öflug fyrirtæki í þekkingariðnaði og á sviði annars iðnaðar sem byrjað hafa útrás á alþjóðlega markaði, afla þjóðarbúinu mikilla gjaldreyristekna og skapa verðmæt störf. Þessi starfsemi verður æ fyrirferðarmeiri. Nefna má tölvu- og hugbúnað, tækjabúnað og veiðarfæri, markaðsstarf, rekstur skipa á alþjóðlegum grunni og bankastarfsemi."
Þetta sýnir okkur að í sjávarútveginum eru tækifæri og sérþekking okkar Íslendinga hefur orðið til þess að skapa ný færi í nýjum atvinnugreinum og hefðbundnum atvinnugreinum sem hafa orðið til þess að bæta lífskljörin og fjölga störfum. Enginn vafi er þess vegna á því að hinn nýji AVS sjóður á fullan rétt á sér og getur ef vel er á haldið orðið góð fjárfesting fyrir þjóðarbúið.
