Hvers vegna ríkisábyrgð?
Fróðlegt hefur verið að fylgjast með þeirri umræðu sem hefur átt sér stað um ríkisábyrgð til handa deCODE, í tengslum við risauppbyggingu þeirra hér á landi. Einkanlega hefur verið upplýsandi að bera þær umræður saman við þau reiðiöskur og mótmælahróp sem urðu þegar í upphafi tíunda áratugarins sl. var ákveðið að hverfa frá ríkisábyrgðum og beinum afskiptum af atvinnulífinu og leggja þess í stað áherslu á almennari aðgerðir.
Það var ekki eins og menn fögnuðu almennt þá. Öðru nær. Ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar máttu sæta heiftarlegum árásum þar sem stóru orðin voru ekki spöruð. Það var mikil andstaða við stefnumótun ríkisstjórnarinnar. Menn héldu hins vegar striki sínu þó blési í mót og fyrir vikið stöndum við nú frammi fyrir breyttu og kröftugra þjóðfélagi sem flestir fagna í raun.
Dæmi af stóriðjunni
Vitaskuld getur ríkið aldrei hafnað því að koma með einhverjum hætti að því að laða til landsins atvinnugreinar og fyrirtæki, þegar það er talið mikilvægt og aðrir kostir eru ekki til staðar. Það höfum við líka gert í ýmsum tilvikum. Eru stóriðjufyrirtækin gott dæmi um það. Varla ætla menn að halda því fram að það hafi leitt til lakari lífskjara, eða hvað?
Stóriðjufyrirtækin hafa skotið nýjum stoðum undir atvinnulíf okkar, aukið þjóðarframleiðsluna, styrkt útflutninginn og bætt lífskjör.
Var Thatcher framsóknar-kommi?
Hér erum við í raun á sama báti og margar þjóðir í kringum okkur. Vakin hefur verið athygli á því hvernig Lúxemborgarmenn reyndu að laða til sín fyrirtæki, meðal annars og ekki síst á fjármálasviðinu, til þess að styrkja stoðir atvinnulífs síns. Dæmi má líka nefna frá Bretlandi frá níunda áratugnum. Með vandlega og þröngt skilgreindum aðgerðum voru fyrirtæki löðuð inn á svæði þar sem þörf var talin á. Ekki með almennum aðgerðum, eins og skattalækkunum eða álíka, heldur beinum aðgerðum. Og hver skyldi nú hafa verið hugmyndafræðingur þeirrar stefnu? Einhver breskur framsóknar-komminn? Nei ekki aldeilis. Nema þá að menn velji járnfrúnni Margréti Thatcher slíka nafngift.
Saga frá Noregi
Sá sem hér heldur á penna átti þess kost, fyrir fáeinum árum, að sjá hvernig Norðmenn kjósa að vinna til þess að laða til sín erlenda fjárfestingu. Það er gert með skilgreindum stuðningi við tiltekin verkefni.
Benda má á að ASÍ hefur einmitt hvatt til þess að ríkisvaldið kæmi með ákveðnum skilgreindum hætti til skjalanna, með svipuðum hætti hér á landi. Árangurinn hefur verið mikill í Noregi. Er þess skemmst að minnast að fyrir skömmu stóð valið á milli þess að fyrirtæki færi hingað til lands eða Noregs. Það endaði í Noregi, vegna þess að þar var stuðningurinn meiri.
Málflutningur úti í móa
Þetta er með öðrum orðum umhverfið. Í þessu umhverfi höfum við á hinn bóginn kosið að treysta samkeppnisstöðu atvinnulífs okkar með almennum aðgerðum. Þess vegna höfum lagt áherslu á stöðugt efnahagsumhverfi, hagstæða skatta og góð almenn rekstrarskilyrði. Þetta hefur sannarlega skilað árangri, eins og mönnum er kunnugt. Furðulegt er hins vegar að hlusta á þá gagnrýna ríkisábyrgð til stórkostlegs nýsköpunarverkefnis sem einnig hafa barist af alefli gegn skattalækkunum til fyrirtækja og öðrum þeim almennu aðgerðum sem hafa verið gerðar til að treysta stoðir íslensk atvinnulífs. Svo ekki sé nú talað um þá sem nú gagnrýna deCODE ábyrgðina en hafa hvorki viljað sjá né heyra stóriðju, og bent þess í stað á hátækni og vísindastarfsemi. Slíkir aðilar eru
greinilega algjörlega úti í móa í sínum aumkunarverða og mótsagnakennda málflutningi.
Gætum jafnræðis
Hitt er það, að við aðgerðir af þessum toga ber að gæta jafnræðis. Komi fram sambærilegar óskir um ríkisaðstoð er augljóst að þær á að meta efnislega og af fullri sanngirni. Tilgangurinn er jú sá að treysta stoðir atvinnustarfsemi af þessu tagi. Með ákvörðun um að styðja við deCODE er fráleitt verið að útiloka aðrar sambærilegar óskir. Það þýðir hins vegar ekki að allar gáttir séu opnaðar. Öðru nær. En jafnræði og efnisleg meðferð er það sem verður að varða veginn.
Einar K. Guðfinnsson
alþingismaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn
