Jarðgangagerð er framfaramál
Í umræðu um vegamál, byggðamál og tengda hluti hefur því oft verið skellt fram að fjármagn til jarðgangagerðar sé sóun. Málum hefur verið stillt þannig upp að vegna jarðgangagerðar á umliðnum árum hafi ekki reynst mögulegt að ráðast í aðrar framkvæmdir og brýnni. -- Þessu fer víðs fjarri.
Framfaramál
Sannleikurinn er sá að við Íslendingar höfum varið ótrúlega litlu fjármagni til jarðgangagerðar, í hlutfalli af því fjármagni sem við leggjum til vegagerðar almennt í landinu. Sérstaklega sé það haft í huga að land okkar er fjalllent, veðurfar á vetrum oft grimmt og aðstæður þannig að víða eru jarðgöng lang mikilvirkasta aðferðin við að rjúfa vetrareinangrun og tryggja heilsársakvegasamband. Gerð jarðganga er þess vegna víða mikið framfaramál. -- Reynslan, til að mynda frá Vestfjörðum, sýnir það svart á hvítu. Nýlega svaraði samgönguráðherra fyrirspurn frá mér varðandi jarðgangamál og fjármagn til jarðgangagerðar. Þau svör eru afar fróðleg og lýsandi og hrekja í rauninni þá sleggjudóma sem stundum eru reiddir fram um jarðgangagerðina í landinu. Skoðum aðeins nokkrar staðreyndir og byrjum á því að draga upp heildarmynd af þessu dæmi.
4,2% -- alltof sumt
Á árunum 1980 til 2001 námu heildarfjárveitingar til vegagerðar alls um 189,6 milljörðum króna á núgildandi verðlagi. Þar af voru fjárveitingar til jarðgangagerðar 8 milljarðar króna. Heildarhlutfall fjárveitinga til jarðgangagerðar nam því aðeins 4,2%. Þó er það svo að á þessu tímabili fóru fram langstærstu jarðgangaframkvæmdir sem við Íslendingar höfum ráðist í; annars vegar Ólafsfjarðargöngin og hins vegar Vestfjarðagöngin. Þrátt fyrir að þessar framkvæmdir séu inni í fjárveitingum til jarðgangagerðar á þessum árum, er hlutfall fjárveitinga til jarðgangagerðar svo lágt. Þetta er afar athyglisvert og augljóslega í hróplegri mótsögn við þá furðumynd sem menn hafa sumir hverjir reynt að draga upp varðandi jarðgöngin.
Ef við síðan rýnum betur ofan í tölurnar, þá blasir það við, að þegar mesti þunginn var í jarðgangagerðinni á Vestfjörðum, þ.e. á árinu 1994, fóru þessar fjárveitingar einu sinni upp í 15 prósent af heildarfjárveitingum til vegamála. Tvisvar sinnum losaði það 10 prósent en önnur ár lægra. Þá er þess hins vegar að geta að þetta gerðist á árunum 1991 og 1992 þegar verið var að ljúka fjármögnun Ólafsfjarðarganga, unnið var við Strákagöng við Siglufjörð og framkvæmdir voru að hefjast á Vestfjörðum.
"Fyrstu verkefni í jarðgangaáætlun"
Af þessum talnayfirlestri má ótvírætt draga þá ályktun að jarðgangaframkvæmdir rúmist vel innan marka þess fjármagns sem við höfum varið til vegamála á undanförnum tveimur áratugum, þó svo að á þeim tíma hafi verið gerð tvenn myndarleg jarðgöng. Nú er búið að marka þá stefnu að áfram verði haldið á sömu braut, meðal annars á grundvelli þess fjármagns sem fæst út úr einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Það er vissulega vel. Þegar hafa verið teknar ákvarðanir um göng á Norðurlandi og Austfjörðum.
Fram kom í mati Vegagerðarinnar í skýrslu um jarðgangaáætlun frá því í janúar árið 2000, að jafnframt eigi að hefjast handa við jarðgöng á milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar. Voru þau göng skilgreind ásamt jarðgöngunum á Austfjörðum og Norðurlandi, sem "fyrstu verkefni í jarðgangaáætlun". Það var skynsamlegt mat og eðlilegt að vinna áfram á þeim grundvelli.
Einar K. Guðfinnsson
alþingismaður
