Þegar kvótaminnkunin segir til sín

7.10.1994

Krókaleyfið hefur haft mikil og blessunarleg áhrif, að mati Einars K. Guðfinnssonar, á stöðu byggðarlaganna á Vestfjörðum. NIÐURSKURÐUR þorkveiðiheimilda hefur komið þungt niður á þjóðarbúinu. Tilfinnanlegast hefur tekjutap vegna þess arna bitnað á sjávarútvegsstöðum þeim þar sem þorskveiðar hafa verið uppistaðan í aflanum.

Þannig háttar einmitt málum á Vestfjörðum.

Fiskistofa tók saman að minni beiðni upplýsingar sem sýna aflasamanburð á milli ára í einstökum kvótabundnum tegundum á Vestfjörðum. Annars vegar fyrir fiskveiðiárið 1992­1993 og hins vegar fiskveiðiárið 1993­1994. Þessi tölulegi samanburður segir um margt athyglisverða sögu.

Raunasaga á bak við tölur um aflasamdrátt

Fyrir það fyrsta sýnir hann svart á hvítu, hvernig aflaniðurskurður í þorski hefur verið gríðarlegur á milli ára. Þannig var heildarþorskafli sem landað var á Vestfjörðum fiskveiðiárið 1992/1993, 39.356 tonn en fór ofan í 33.385 tonn ári síðar. Ef tekinn er út úr afli þeirra báta og skipa sem róa samkvæmt aflamarki er myndin mun skuggalegri. Þá kemur í ljós að afli þeirra sem landa á Vestfjörðum og starfa innan aflamarks, fer úr 32.904 tonnum í 24.548 tonn. Minnkar með öðrum orðum um 8.356 tonn, eða um sem næst fjórðung á einu ári! Bak við þessar tölur býr mikil raunasaga. Þessi samdráttur í lönduðum afla aflamarksskipanna endurspeglar þann gríðarlega tekjusamdrátt sem orðið hefur í sjávarplássunum sem byggja á þorskveiðum. Hér er ekki bara um að ræða tölur á blaði, heldur sögu fjölskyldna, sjómanna og útgerðarmanna sem hafa orðið að taka á sig þessar gríðarlegu skerðingar á tekjum ofan í þá tekjuminnkun sem áður hafði orðið. Vandi þessara skipa og áhafna þeirra er því orðinn mikill. Í sumum tilvikum hafa bátar þessir getað bætt sér að hluta til skaðann með öðrum veiðum. Oftar en ekki hefur því þó ekki verið til að dreifa. Menn hafa mátt búa við stöðugt versnandi lífsafkomu vegna minni aflaheimilda.

Þýðing krókaleyfis fyrir Vestfirði

Þó það hafi ekki komið aflamarksbátunum til góða, hefur krókaleyfið haft mikil og blessunarleg áhrif á stöðu byggðarlaganna á Vestfjörðum. Það er kristalklárt, að án þess hefði enn meiri vá verið fyrir dyrum margra sjávarplássa í landinu. Þar á meðal á Vestfjörðum. Þýðing krókaleyfisaflans fyrir byggðarlögin á Vestfjörðum sést kannski best á því að fiskveiðiárið 1992­1993 lönduðu krókaleyfisbátarnir 6.452 tonnum af þorski á Vestfjörðum. Var það 16,4 prósent þorskaflans. Ári síðar eða á síðasta fiskveiðiári var þorskafli þessa útgerðarflokks á Vestfjörðum orðinn 8.837 tonn. Það svaraði til 26,5 prósenta þorskaflans sem á land var borinn á Vestjörðum.

Sem dæmi má nefna í þessu sambandi Tálknafjörð. Þar jókst landaður þorskafli á milli ára, vegna áhrifa krókabátanna. Krókaleyfisbátar skiluðu á land á þessum eina stað um tvö þúsund tonnum af þorski. Tæpum fimm hundruð tonnum meira en bátar á aflamarki lönduðu. Annað dæmi er Suðureyri. Þar lönduðu krókaleyfisbátar um 1.400 tonnum af þorski, liðlega helmingi meiri afla en bátar á aflamarki. Með krókaleyfinu fengu því þessir útgerðarstaðir og margir aðrir ákveðna útgönguleið. Þess vegna er það ekkert vafamál að frá sjónarhóli hinna dreifðu byggða var mikilvægt að tryggja krókaleyfið til frambúðar eins og tókst með lagasetningunni í vor.

Aukning rækjuaflans

Í tengslum við lagasetningu um fiskveiðistjórnun var ákveðið að auka aflaheimildir í rækju um ein sjö þúsund tonn. Sú ákvörðun var fyllilega réttmæt og skipti miklu máli fyrir þau byggðarlög þar sem rækjuvinnsla er til staðar. Ennfremur skapaði þessi möguleiki mörgum kvótalitlum bátum ný verkefni sem breyttu miklu um úthald þeirra og afkomu.

Úthafsrækjuveiði frá Vestfjörðum jókst á milli fiskveiðiáranna um þrjú þúsund tonn. Fór úr liðlega átta þúsund tonnum í rúmlega ellefu þúsund tonn. Ef skoðaður er afli sem fór til vinnslu á hverjum stað, þá jókst úthafsveiðirækjuafli á Ísafirði úr 4.900 tonnum í um sjö þúsund tonn. Í Bolungarvík var aflinn svipaður á milli ára. Í Súðavík jókst aflinn úr 2.300 í 2.600 og á Hólmavík og Drangsnesi jókst úthafsveiðirækjan um nær helming, eða úr 636 tonnum í 1.111 tonn.

Niðurstaða

Þessi samanburður leiðir semsagt í ljós að gríðarlegur samdráttur hefur orðið í hefðbundnum þorskveiðum, sem hefur komið niður með ofurþunga á þeim útgerðum, sjómönnum og byggðarlögum, sem þeim eru háðust. Krókaleyfið hefur megnað að draga nokkuð úr sárasta sviðanum fyrir þau byggðarlög sem þess hafa notið. Það hefur engu breytt fyrir hina, hvorki þau byggðarlög sem ekki liggja vel við trilluútgerð né þá einstaklinga sem róið hafa á aflamarki. Síðast en ekki síst er athyglisvert hversu rækjan er nú að verða ráðandi þáttur um atvinnulífið í tilteknum byggðarlögum á Vestfjörðum.

Það veldur auðvitað mikilli furðu, að nú á tíu ára afmæli kvótakerfisins, standa menn í þeim sporum að fiskifræðingar leggja til gífurlegan niðurskurð aflaheimilda ár eftir ár. Hér á árum áður var iðulega veitt langt umfram tillögur vísindamanna en samt var talið óhætt að auka við aflaheimildir. Nú gegnir öðru máli, að því er séð verður. Það er því ekki að furða þó við sem búum í sjávarbyggðunum um Vestfirði undrumst árangursleysi þeirrar fiskveiðistjórnunar sem fagnar tíu ára afmæli sínu með minnsta þorskafla þjóðarinnar frá því í byrjun síðari heimsstyrjaldar. Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins á Vestfjörðum og tekur þátt í prófkjöri þar.